رضایت دریافت اسپرم غیر

چند روز پیش مردی به دفترخانه‌ام آمد؛
مردی آرام، محترم و مؤدب، اما با چشمانی پُر از واگویه‌های ناگفته.

درخواستش رسمی بود، اما غیرمعمول:
«می‌خواهم برای همسرم سند رضایت دریافت اسپرم اهدایی تنظیم کنم.»

در ظاهر، فقط چند خط روی کاغذ بود. اما پشت این خطوط، لایه‌هایی نهفته بود از باور، عشق، عرف، قانون، امید، و… ناباروری.

او نابارور بود. و همسرش، نه‌تنها در کنارش مانده بود، بلکه پذیرفته بود آرزوی مشترکشان برای داشتن فرزند را از راه اهدای اسپرم محقق کنند.

من، به‌عنوان یک سردفتر رسمی، باید سند را تنظیم می‌کردم؛
اما به‌عنوان یک زن، یک پژوهشگر حوزه اسناد رسمی، نمی‌توانستم در برابر حجم مفاهیم درون این خواسته بی‌تفاوت بمانم.

چند پرسش، ذهنم را درگیر کرد؛ پرسش‌هایی که می‌خواهم با شما در میان بگذارم:
• در جامعه‌ای که هنوز فرزند را وابسته به ژن و خون می‌داند، آیا چنین تصمیمی پذیرفته می‌شود؟
• پدر بودن، در چنین مسیری، به چه معناست؟ آیا کسی که نامش در شناسنامه است، پدر است؟ یا کسی که در لحظه‌لحظه پرورش، حضور دارد؟
• این رضایت، تنها رضایت بر یک روند درمانی‌ست؟ یا امضای مشترک برای تولد تعریفی تازه از خانواده؟
• و قانون ما… آیا ظرفیت، وضوح و حمایت لازم برای چنین خانواده‌هایی را دارد؟

از منظر حقوقی، هنوز اهدای گامت‌ها در ایران با خلأها و ابهام‌های بسیاری روبروست.
از نسب و ارث گرفته، تا محرمانگی هویت اهداکننده، تا جایگاه پدر قانونی، تا میزان اثرگذاری رضایت‌نامه‌های خصوصی در دادگاه‌ها.

از منظر روانی، چنین تصمیمی نیاز به بلوغ، آگاهی، گفت‌وگو و حمایت جدی دارد؛
و از منظر اجتماعی، نیازمند بازتعریف مفاهیمی‌ست که سال‌ها در ساختار سنتی ما، فقط از یک زاویه معنا شده‌اند.

اما… شاید وقت آن رسیده که این زاویه را تغییر دهیم.
شاید خانواده، تنها پیوند ژنتیکی نباشد.
شاید پدر بودن، انتخابی عاشقانه برای پرورش، مراقبت و حضور باشد.
شاید مادر بودن، فراتر از بارداری، تجلی درک و همراهی‌ست.
و شاید سند رسمی رضایت برای دریافت اسپرم اهدایی، گامی مهم باشد برای بازشناسی چهره‌های نوین خانواده در جامعه ما.

بیایید قضاوت نکنیم. بیایید بپرسیم. بیایید بشنویم. بیایید بفهمیم.

اگر شما هم در مسیر این پرسش‌ها هستید، بیایید با هم گفت‌وگو کنیم.