بسیاری از زوجین پس از ازدواج تصمیم می‌گیرند مهریه را افزایش دهند. این تصمیم می‌تواند از سر علاقه، قدردانی یا توافق جدید باشد. اما آیا از نظر قانونی و شرعی امکان افزایش مهریه بعد از عقد وجود دارد؟ در این مقاله به‌طور کامل و شفاف به این موضوع می‌پردازیم.
پاسخ سریع
طبق نظریه شورای نگهبان سال ۱۳۸۸، افزایش مستقیم مهریه بعد از عقد شرعاً صحیح نیست و نمی‌توان عنوان «مهریه» را بعد از عقد زیاد کرد. اما راه‌های جایگزینی مانند اعلام بدهی رسمی یا تملیک مال وجود دارد که زوج می‌تواند تعهد مالی جدیدی به نفع زوجه ایجاد کند.
مهریه چیست و چه اقسامی دارد؟
مهریه (کابین، صداق، نحله) مالی است که زوج در عقد نکاح تعهد پرداخت آن را به زوجه می‌کند. هر چیزی که مالیت داشته باشد می‌تواند به‌عنوان مهریه تعیین شود.
در عقد دائم، نبود مهریه باعث بطلان عقد نمی‌شود، اما در عقد موقت، مهریه رکن است و بدون آن عقد باطل است.
اقسام مهریه عبارتند از:
- مهرالمسمی: مهریه‌ای که طرفین ضمن عقد یا بعد از آن با توافق تعیین می‌کنند.
- مهرالمثل: وقتی مهریه تعیین نشده یا توافق باطل باشد و نزدیکی واقع شده باشد.
- مهرالمتعه: وقتی مهریه تعیین نشده و قبل از نزدیکی طلاق رخ دهد.
آنچه در بحث افزایش مهریه مطرح است، معمولاً مهرالمسمی است.
نظر شورای نگهبان درباره افزایش مهریه
شورای نگهبان در سال ۱۳۸۸ اعلام کرد:
طبق این نظریه، نمی‌توان برای افزایش مهریه اقرارنامه اصلاحی نوشت. افزایش مستقیم عنوان «مهریه» بعد از عقد ممنوع است و آثار مهریه (از جمله دین ممتاز بودن) بر مبلغ افزایش‌یافته بار نمی‌شود.
این نظریه مبنای بسیاری از رویه‌های دفاتر اسناد رسمی و مراجع قضایی قرار گرفته است.
راه‌های قانونی جایگزین برای افزایش مهریه
اگرچه افزایش مستقیم مهریه ممکن نیست، اما زوج می‌تواند تعهدات مالی جدیدی به نفع زوجه ایجاد کند:
۱. اعلام بدهی رسمی در دفتر اسناد رسمی
بهترین و رایج‌ترین راه این است که زوج در یک سند رسمی اعلام کند مبلغ یا تعداد مشخصی سکه (یا مال دیگر) را به زوجه بدهکار است. این تعهد الزام‌آور و قابل اجرا است.
نکته مهم: این بدهی از امتیازات ویژه مهریه (دین ممتاز) برخوردار نیست، اما از نظر حقوقی معتبر و قابل مطالبه از طریق اجرای ثبت یا دادگاه است.
۲. تملیک یا هبه مال به زوجه
زوج می‌تواند مالی مانند ملک، خودرو یا وجه نقد را به‌صورت رسمی به زوجه هبه یا تملیک کند. این روش نیز جایگزین مناسبی برای افزایش تعهدات مالی به نفع زوجه است.
تفاوت مهریه اصلی با اعلام بدهی بعد از عقد
| مورد | مهریه مندرج در عقد | اعلام بدهی بعد از عقد |
|---|---|---|
| عنوان حقوقی | مهریه (دین ممتاز) | تعهد یا دین عادی |
| اولویت در وصول | دارد (ممتاز است) | ندارد |
| قابلیت اجرا از طریق ثبت | دارد | دارد (در صورت سند رسمی) |
| امکان افزایش بعد از عقد | ممنوع طبق نظریه شورای نگهبان | مجاز به‌عنوان تعهد جدید |
سؤالات متداول
آیا افزایش مهریه بعد از عقد ممکن است؟
افزایش مستقیم عنوان مهریه طبق نظریه شورای نگهبان ممکن نیست. اما می‌توان با تنظیم سند رسمی اعلام بدهی یا تملیک مال، تعهد مالی جدیدی ایجاد کرد.
بهترین راه جایگزین برای افزایش مهریه چیست؟
تنظیم سند رسمی که در آن زوج اعلام بدهی مشخص به زوجه می‌کند. این سند الزام‌آور است و در صورت عدم پرداخت، قابل اجرا از طریق اجرای ثبت می‌باشد.
آیا اعلام بدهی همان مهریه است؟
خیر. اعلام بدهی یک تعهد مستقل مالی است و از امتیاز دین ممتاز بودن مهریه برخوردار نیست، اما از نظر الزام‌آوری کاملاً معتبر است.
برای کاهش مهریه چه باید کرد؟
کاهش مهریه موضوع جداگانه‌ای است و راه‌های خاص خود (ابراء، اقرار به وصول و صلح) را دارد. برای مطالعه کامل به صفحه کاهش مهریه مراجعه کنید.
دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران
سردفتر: لیلا فرج‌زاده
تلفن: ۰۲۱-۸۸۱۹۵۲۱۷ | همراه: ۰۹۱۹۶۶۲۵۶۶۲
برای تنظیم سند رسمی اعلام بدهی یا افزایش تعهدات مالی به نفع زوجه، با دفترخانه هماهنگ کنید.