
سند اقساط مهریه سند رسمیای است که زن و شوهر در دفترخانه تنظیم میکنند تا تکلیف مهریه روشن شود: زوجه دریافت بخشی از مهریه را اقرار میکند (یا آن را ابراء میکند) و زوج پرداخت باقیمانده را در اقساط مشخص بر عهده میگیرد. چون این سند رسمی و لازمالاجراست و برای اقساط قبض رسمی صادر میشود، در صورت پرداختنشدن اقساط، بدون طی دادرسی در دادگاه، از طریق اجرای ثبت قابل پیگیری است.
خلاصه کاربردی
در این سند، زوجه تعداد مشخصی از سکهها را وصول یا ابراء میکند و زوج متعهد میشود باقیمانده مهریه را در اقساط معین بپردازد. اگر هر قسط از موعد تعیینشده عقب بیفتد، تمام باقیمانده دین یکجا حال میشود و برای آن میتوان اجرائیه گرفت.
- چه کسانی: زوجه و زوج (یا وکیل رسمی آنها) و در صورت تمایل، یک ضامن بهعنوان متعهد تضامنی
- ضمانت اجرا: قبوض رسمی اقساطی و شرط حالشدن باقیمانده در صورت تأخیر
- پیش از تنظیم: استعلام بقای حق زوجه از دفتر ازدواج و در صورت سابقه اجرا، استعلام از اداره اجرای اسناد رسمی
متن حقوقی پیشنهادی سند اقساط مهریه
نمونه اول دریافت قسمتی از مهریه و تقسیط مابقی مهریه
در تاریخ تحریر سند حاضر، خانم *** و آقای *** با مشخصات فوقالاشعار در این دفترخانه حاضر گردیده و با اقرار به صحت و سلامت عقل، قصد و رضا و اختیار کامل و با اطلاع از مفاد و آثار حقوقی این سند، اظهار و اعلام نمودند که به موجب سند نکاحیه شماره *** مورخ *** تنظیمی در دفتر رسمی ازدواج شماره ***، رابطه زوجیت دائم میان آنان برقرار بوده و در خصوص نحوه پرداخت مهریه موضوع سند نکاحیه مذکور به شرح آتی توافق و تراضی نمودند.
زوجه، خانم ***، اقرار و اعتراف نمود که تعداد *** سکه تمام بهار آزادی از مهریه مندرج در سند نکاحیه فوقالذکر را از زوج، آقای ***، به طور کامل دریافت و وصول نموده و از این بابت هیچگونه طلب و ادعایی نسبت به زوج ندارد و زوج نیز متعهد و ملتزم گردید باقیمانده مهریه به تعداد *** سکه تمام بهار آزادی را در *** قسط متوالی، هر دو ماه یکبار، به میزان یک عدد سکه تمام بهار آزادی در هر قسط، به زوجه پرداخت نماید. سررسید نخستین قسط مورخ *** تعیین گردید و سررسید اقساط بعدی به ترتیب در فواصل دوماهه از سررسید قسط پیشین خواهد بود. بابت اقساط مذکور تعداد *** برگ قبض رسمی اقساطی به شمارههای *** الی *** صادر و به زوجه تسلیم گردید و زوجه متعهد شد همزمان با دریافت هر قسط، قبض اقساطی مربوط را به زوج مسترد نماید.

طرفین توافق و شرط نمودند که چنانچه زوج در سررسید مقرر از پرداخت هر یک از اقساط خودداری نماید، تمام اقساط پرداختنشده باقیمانده مهریه، اعم از حال و مؤجل، فوراً حال و قابل مطالبه گردیده و زوجه حق خواهد داشت نسبت به مطالبه و وصول تمام مانده بدهی از طریق مراجع قانونی و درخواست صدور اجرائیه نسبت به تعهدات موضوع این سند اقدام نماید و کلیه حقوق قانونی زوجه در خصوص تعقیب عملیات اجرایی و وصول مطالبات ناشی از این سند، مطابق مقررات مربوط به اجرای اسناد رسمی لازمالاجرا، محفوظ خواهد بود.
این سند بنا به درخواست و توافق طرفین و بر اساس اظهارات و اقرارهای آنان تنظیم و به ثبت رسید و نامبردگان پس از اطلاع کامل از مفاد، مندرجات و آثار حقوقی آن، با اراده و اختیار خود مبادرت به امضای سند نمودند. مسئولیت صحت اظهارات، اقرارها و تعهدات اعلامی و اجرای تعهدات ناشی از این سند بر عهده اشخاص متعهد بوده و مسئولیت قانونی دفترخانه، سردفتر، دفتریار و کارکنان دفترخانه تابع قوانین و مقررات مربوط خواهد بود.
مفاد و مندرجات سند و آثار حقوقی ناشی از اقرار به وصول مهریه، تقسیط دین، ابراء ذمه، اسقاط حقوق و شرط حال شدن اقساط در صورت عدم پرداخت، برای طرفین توضیح و تفهیم گردید و نامبردگان با اقرار به اطلاع از مفاد سند و مقررات مرتبط، رضایت خود را نسبت به تنظیم و امضای آن اعلام نمودند. همچنین با رعایت بند «ب» ماده ۳۴ آییننامه قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران، امضاکنندگان اقرار نمودند که مفاد سند به آنان تفهیم گردیده و از مفاد و آثار آن آگاهی کامل دارند. نسخه سند و مدارک مربوط نیز مطابق مقررات به اشخاص ذیحق تحویل و هزینههای قانونی تنظیم سند برابر مقررات وصول گردید.
سند اقرار به وصول قسمتی از مهریه، تقسیط باقیمانده و تعهد تضامنی شخص ثالث
در تاریخ تنظیم این سند، خانم ………… با مشخصات فوقالاشعار، که از این پس «زوجه» یا «بستانکار» نامیده میشود، آقای ………… با مشخصات فوقالاشعار، که از این پس «زوج» یا «متعهد اصلی» نامیده میشود، و آقای ………… با مشخصات فوقالاشعار، به عنوان «ضامن» و «متعهد تضامنی»، در این دفترخانه حاضر شدند و پس از احراز هویت و اهلیت قانونی، با قصد و رضای کامل و آگاهی از مفاد و آثار حقوقی سند حاضر، اقرار، اعلام و توافق نمودند:
مدارک الزامی
- اصل مدارک هویتی زوجه و زوج
- اصل سند نکاحیه یا رونوشت رسمی و معتبر آن
- حضور زوجه و زوج (یا وکلای رسمی دارای اختیار)
- استعلام از دفتر ازدواج و یا اداره اجرای اسناد رسمی
نکته مهم درباره استعلام از دفتر ازدواج
مطابق مقررات ثبتی، تکلیف صریح استعلام بقای حق زوجه از دفتر ازدواج، در موارد انتقال صداق و اقرار به وصول مهریه پیشبینی شده است و برای ابراء محض چنین تکلیفی مقرر نشده است.
با این حال، در سند تقسیط یا سند مرکب از ابراء و تقسیط، چون تعیین دقیق میزان مهریه باقیمانده اهمیت اساسی دارد، بررسی سند نکاحیه، اسناد بعدی و وضعیت پرداخت یا اجرای مهریه ضروری است.
پرسشهای متداول درباره سند اقساط مهریه
آیا میتوان بخشی از مهریه را ابراء و باقیمانده را تقسیط کرد؟
بله. زوجه میتواند تعداد مشخصی از سکهها را ابراء کند و درباره پرداخت باقیمانده با زوج به توافق برسد. تعداد ابراءشده و تعداد باقیمانده باید بدون ابهام در سند نوشته شود.
آیا برای تقسیط توافقی، زوج باید معسر باشد؟
خیر. اثبات اعسار مربوط به تقسیط قضایی است. در تقسیط رسمی و توافقی، رضایت زن و شوهر برای تعیین اقساط کافی است.
آیا حضور هر دو نفر در دفترخانه لازم است؟
برای ابراء محض، ابراء عمل حقوقی یکجانبه زوجه است؛ اما برای تغییر موعد پرداخت و ایجاد توافق تقسیط، حضور و قبول زوج و زوجه یا وکلای رسمی آنان لازم است.
آیا پس از امضای سند، زوجه میتواند تمام مهریه را یکجا مطالبه کند؟
پیش از سررسید اقساط، اصولاً خیر. اگر زوج در پرداخت قسط تأخیر کند و سند دارای شرط حالشدن باقیمانده باشد، زوجه میتواند مطابق همان شرط تمام اقساط پرداختنشده را مطالبه کند.
عدم پرداخت اقساط چه نتیجهای دارد؟
زوجه میتواند برای وصول اقساط سررسیدشده یا تمام باقیماندهای که مطابق شرط سند حال شده است، درخواست صدور اجرائیه نماید. تنظیم سند رسمی یا تأخیر در پرداخت آن، بهخودیخود موجب حبس خودکار زوج نمیشود.
آیا ابراء مهریه سند مالی است یا غیرمالی؟
مهریه از نظر ماهیت، حق مالی زوجه است؛ اما اسناد اقرار به وصول، ابراء، بذل و هبه مهریه، از حیث محاسبه حقالثبت ، بر اساس بخشنامه ثبتی مربوط غیرمالی محسوب میشوند.
آیا برای ابراء مهریه استعلام از اداره اجرا لازم است؟
برای ابراء محض، تکلیف عامی برای استعلام از اداره اجرا مقرر نشده است.
آیا ابراء مهریه در مقابل طلاق، در صورت انجامنشدن طلاق قابل برگشت است؟
اگر ابراء بهصورت منجز و بدون شرط واقع شده باشد، عدم انجام طلاق موجب بازگشت خودکار مهریه نمیشود. اگر اثر ابراء صریحاً به وقوع و ثبت طلاق مشروط شده باشد، باید مفاد همان سند بررسی شود.
آیا میتوان شرط عندالاستطاعه را به عندالمطالبه تبدیل کرد؟
با توافق رسمی زوج و زوجه امکان تغییر شرایط پرداخت وجود دارد؛ اما این تغییر صرفاً با اقرار زوجه انجام نمیشود، زیرا زوج تعهد شدیدتری را میپذیرد و باید شخصاً یا توسط وکیل دارای اختیار آن را قبول و امضا کند.
اگر اقساط بهجای سکه نقداً پرداخت شود، قیمت سکه چگونه محاسبه میشود؟
روش محاسبه باید دقیقاً در سند نوشته شود؛ برای مثال قیمت اعلامی مرجع معین در روز سررسید یا روز پرداخت. عبارت مبهم «قیمت روز» بدون تعیین مرجع و زمان میتواند موجب اختلاف شود.
آیا مبلغی که بعد از عقد به مهریه افزوده شده، همچنان مهریه است؟
خیر. افزایش بعدی عنوان مهریه مندرج در عقد نکاح پیدا نمیکند؛ ولی اگر زوج به موجب سند معتبر پرداخت مبلغ یا سکهای را بر عهده گرفته باشد، ممکن است بهعنوان دین و تعهد مستقل قابل مطالبه باشد. در سند باید این دو منشأ از یکدیگر تفکیک شوند.
پرسشهای تخصصی تنظیم سند تقسیط مهریه با تعهد تضامنی شخص ثالث
سند اقرار به وصول قسمتی از مهریه، تقسیط باقیمانده و تعهد تضامنی شخص ثالث در ظاهر فقط توافقی درباره نحوه پرداخت مهریه است؛ اما از نظر حقوق تعهدات، مقررات ثبتی و اجرای اسناد رسمی نکات قابل توجهی دارد. در مثال این بخش، زوجه به وصول ۶۰ سکه اقرار میکند، زوج پرداخت ۵۰ سکه باقیمانده را در اقساط دوماهه بر عهده میگیرد و شخص ثالث در کنار زوج مسئولیت تضامنی پرداخت دین باقیمانده را میپذیرد.
پرسشها در چهار بخش دستهبندی شدهاند؛ روی هر بخش بزنید تا پرسشهای آن باز شود.
بخش اول: ماهیت حقوقی سند و تعهد تضامنی
۱۰ پرسش
ماهیت حقوقی این سند چیست؟
سند حاضر مشتمل بر چند عمل حقوقی است؛ اقرار زوجه به وصول قسمتی از مهریه، اقرار زوج به اشتغال ذمه نسبت به باقیمانده، توافق طرفین درباره تقسیط دین و تعهد قراردادی شخص ثالث به پرداخت همان دین به نحو تضامنی.
مقصود طرفین، تبدیل یا انتقال دین مهریه نیست؛ بلکه تعیین مواعد پرداخت و افزودن مسئولیت شخص ثالث برای تضمین وصول آن است.
ضم ذمه به ذمه به چه معناست؟
ضم ذمه به ذمه به معنای افزودن مسئولیت شخص دیگری به مسئولیت بدهکار اصلی، بدون برائت ذمه بدهکار است.
در سند مورد بحث، زوج همچنان بدهکار ۵۰ سکه باقی میماند و شخص ثالث نیز مسئولیت پرداخت همان دین را بر عهده میگیرد.
بنابراین با دو دین مستقل روبهرو نیستیم؛ بلکه یک دین وجود دارد که پرداخت آن بر عهده دو متعهد قرار گرفته است.
تفاوت ضم ذمه به ذمه با نقل ذمه به ذمه چیست؟
مطابق ماده ۶۹۸ قانون مدنی، اثر عقد ضمان به معنای خاص، برائت مدیون اصلی و اشتغال ذمه ضامن است.
اما در تعهد تضامنی موضوع این سند، مسئولیت بدهکار اصلی از بین نمیرود و شخص ثالث نیز در کنار او متعهد پرداخت میشود.
به همین دلیل، سردفتر باید قصد طرفین و ماهیت تعهد را بهصراحت در سند منعکس کند.
آیا هر ضم ذمه به ذمهای الزاماً تضامنی است؟
خیر. ممکن است تعهد شخص ثالث بهگونهای باشد که طلبکار ابتدا مکلف به مراجعه به بدهکار اصلی باشد یا مسئولیت شخص ثالث به تحقق شرایط خاصی وابسته شود.
اما در تعهد تضامنی مورد بحث، مسئولیت هر دو متعهد همعرض است و زوجه برای مطالبه دین حالشده، الزامی به مراجعه مقدماتی به زوج ندارد.
چرا باید در سند تصریح شود که تعهد ضامن موجب برائت زوج نیست؟
زیرا یکی از مهمترین اختلافات احتمالی در تفسیر چنین اسنادی، تشخیص ماهیت ضمانت است.
وقتی در سند صریحاً ذکر میشود که تعهد شخص ثالث به نحو ضم ذمه به ذمه بوده و موجب برائت زوج یا انتقال دین به ضامن نمیشود، قصد مشترک طرفین روشنتر خواهد بود.
آیا برای ایجاد مسئولیت تضامنی باید عقد صلح تنظیم شود؟
خیر. ضرورتی ندارد تعهد تضامنی شخص ثالث حتماً در قالب عقد صلح انشا شود.
طرفین میتوانند در چارچوب مواد ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی، تعهد تضامنی را بهعنوان بخشی از قرارداد رسمی خود پیشبینی کنند.
البته شرایط اساسی صحت قرارداد و صراحت اراده طرفین در ایجاد مسئولیت تضامنی باید رعایت شود.
آیا قبول تعهد تضامنی از سوی زوجه ضرورت دارد؟
در قرارداد مورد بحث، بله. چون تعهد تضامنی شخص ثالث به نفع زوجه و در قالب توافق قراردادی ایجاد میشود، قبول آن از سوی زوجه باید احراز شود.
بهتر است در سند صریحاً قید شود که زوجه تعهد تضامنی شخص ثالث را قبول نموده است.
آیا رضایت زوج برای قبول تعهد تضامنی شخص ثالث لازم است؟
برای اصل التزام شخص ثالث به پرداخت دین دیگری، رضایت مدیون اصلی اصولاً شرط نیست.
بااینحال، حضور و موافقت زوج در این سند از جهت تأیید میزان بدهی، مواعد پرداخت و تعیین روابط داخلی متعهدین اهمیت دارد.
آیا ضامن پس از پرداخت مهریه میتواند به زوج مراجعه کند؟
این موضوع به مبنای حقوقی پرداخت و رابطه داخلی زوج و ضامن بستگی دارد.
مطابق ماده ۲۶۷ قانون مدنی، پرداخت دین دیگری با اذن مدیون، اصولاً حق رجوع برای پرداختکننده ایجاد میکند؛ اما در پرداخت بدون اذن، اصل بر نبود حق رجوع است، مگر آنکه مبنای حقوقی دیگری وجود داشته باشد.
بنابراین شایسته است سردفتر هنگام تنظیم سند، درباره اذن زوج به پرداخت دین از سوی ضامن و حق رجوع احتمالی وی تعیین تکلیف کند.
آیا مسئولیت ضامن صرفاً محدود به اقساط معوق است؟
خیر. در این سند، مسئولیت ضامن از ابتدا نسبت به تمام ۵۰ سکه باقیمانده پذیرفته میشود؛ اما مطالبه هر قسمت از دین تابع سررسید آن و شرایط مقرر در سند است.
بنابراین وجود تعهد با حالبودن آن تفاوت دارد.
بخش دوم: اقرار به وصول و تقسیط مهریه
۷ پرسش
تفاوت اقرار به وصول مهریه با ابراء چیست؟
در اقرار به وصول، زوجه اعلام میکند که تمام یا قسمتی از مهریه را دریافت کرده است؛ اما در ابراء، زوجه از طلب خود صرفنظر کرده و ذمه زوج را بری میکند.
سردفتر باید ماهیت واقعی عمل حقوقی را تشخیص دهد و از جایگزین کردن این دو عنوان بهجای یکدیگر خودداری کند.
آیا اقرار به وصول قسمتی از مهریه موجب سقوط تمام مهریه میشود؟
خیر. اقرار به وصول، فقط نسبت به مقدار مورد اقرار اثر دارد.
بنابراین اگر زوجه به دریافت ۶۰ سکه اقرار کند و ۵۰ سکه دیگر باقی مانده باشد، اصل دین نسبت به ۵۰ سکه همچنان برقرار خواهد بود.
آیا تقسیط مهریه موجب ایجاد دین جدید میشود؟
در توافق مورد بحث، خیر. تقسیط صرفاً ناظر به تعیین نحوه و مواعد پرداخت دین موجود است.
بنابراین باید در تنظیم سند دقت شود که عبارات انتخابشده، ناخواسته موجب تغییر ماهیت توافق یا ایجاد شائبه تبدیل تعهد نشود.
آیا زوجه میتواند پیش از سررسید اقساط، تمام مهریه باقیمانده را مطالبه کند؟
با فرض اعتبار و لازمالاتباع بودن توافق تقسیط و نبود مانع قانونی دیگر، زوجه باید مواعد پذیرفتهشده را رعایت کند.
بنابراین تا پیش از تحقق شرط حالشدن تمام اقساط، صرفاً اقساط سررسیدشده قابل مطالبه خواهند بود.
البته اگر پیش از تنظیم این سند، حکم قضایی یا اجراییهای صادر شده باشد، آثار توافق جدید بر آن باید جداگانه بررسی شود.
اگر یکی از اقساط پرداخت نشود، چه اتفاقی میافتد؟
در سند حاضر شرط شده است که چنانچه هر قسط تا پانزده روز پس از سررسید بهطور کامل پرداخت نشود، تمام اقساط باقیمانده یکجا حال و قابل مطالبه خواهد شد.
این شرط باید بهصورت روشن و بدون تعارض با سایر مفاد سند تنظیم شود.
آیا برای حالشدن تمام اقساط، ارسال اظهارنامه ضروری است؟
اگر در سند صریحاً توافق شده باشد که با انقضای مهلت مقرر، باقیمانده دین بدون نیاز به اخطار یا اظهارنامه حال شود، ارسال اظهارنامه شرط تحقق حالشدن نخواهد بود.
بااینحال، در مرحله اجرا باید تحقق شرایط مقرر در سند احراز شود.
آیا پرداخت بخشی از قسط مانع حالشدن باقیمانده دین است؟
مطابق شرط پیشبینیشده در این سند، ملاک جلوگیری از حالشدن تمام اقساط، پرداخت کامل قسط معوق در مهلت مقرر است.
بنابراین پرداخت ناقص، بهتنهایی مانع تحقق شرط نخواهد بود؛ مگر اینکه طرفین درباره تغییر شرایط پرداخت توافق کرده باشند.
بخش سوم: اجرای سند و قبوض اقساطی
۶ پرسش
آیا این سند قابلیت صدور اجراییه دارد؟
اصولاً تعهدات منجز و حالشده مندرج در سند رسمی راجع به دین، در حدود ماده ۹۲ قانون ثبت و مقررات آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازمالاجرا، قابلیت اجرا دارند.
البته صدور اجراییه نسبت به تعهدات مندرج در سند، تابع احراز شرایط قانونی و صلاحیت مرجع اجرا خواهد بود.
آیا زوجه برای مطالبه اقساط حتماً باید به دفترخانه تنظیمکننده سند مراجعه کند؟
باید میان اجرای تعهد مندرج در سند رسمی و اجرای قبوض اقساطی تفاوت گذاشت.
مرجع پذیرش درخواست و صدور اجراییه، حسب مورد تابع ماده ۲ آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازمالاجرا و شیوهنامههای مربوط خواهد بود.
بنابراین بهتر است در متن سند به جای تعیین مرجعی که ممکن است در همه موارد صالح نباشد، از عبارت «مراجع ثبتی صالح مطابق مقررات» استفاده شود.
آیا برای تقسیط مهریه باید قبض اقساطی صادر شود؟
ماده ۴۵ آییننامه قانون دفاتر اسناد رسمی، مقررات صدور قبوض اقساطی را در اسناد مشمول آن تعیین کرده است.
در سند حاضر که برای پرداخت مهریه، قبوض رسمی اقساطی صادر میشود، باید مشخصات سند، مبلغ یا موضوع هر قسط، سررسیدها و سایر شرایط مقرر برای قبوض رعایت شود.
آیا ضامن باید قبوض اقساطی را امضا کند؟
بله. مطابق بند «پ» ماده ۴۵ آییننامه قانون دفاتر اسناد رسمی، در مواردی که سند اقساطی دارای ضامن است، مشخصات ضامن باید در قبوض درج شود و قبوض به امضای وی برسد.
بنابراین امضای ضامن نباید صرفاً به امضای سند اصلی محدود شود.
آیا زوجه میتواند هم از سند نکاحیه و هم از سند تقسیط برای وصول مهریه استفاده کند؟
اصل دین مهریه واحد است و تنظیم سند جدید به معنای ایجاد طلب مضاعف نیست.
بنابراین هر مقدار از مهریه که از طریق اجرای هر یک از اسناد یا پرداخت مستقیم وصول شود، باید از مانده دین کسر گردد.
وجود پرونده اجرایی سابق نیز باید بررسی شود تا توافق جدید با عملیات اجرایی موجود تعارض پیدا نکند.
اگر زوج یا ضامن فوت کند، تکلیف تعهد چیست؟
فوت اصولاً موجب سقوط دین نمیشود و مطالبات بستانکار در حدود مقررات قانونی از ترکه متوفی قابل پیگیری است.
بااینحال، آثار فوت بر سررسید تعهد و مسئولیت ضامن باید با توجه به ماهیت قرارداد بررسی شود و نباید آثار خاص عقد ضمان ناقل ذمه را بدون بررسی به هر تعهد تضامنی قراردادی تعمیم داد.
بخش چهارم: استعلامات، حقالثبت و حقالاجرا
۵ پرسش
آیا برای اقرار به وصول قسمتی از مهریه باید از دفتر ازدواج استعلام شود؟
بله. مطابق بند ۱۵۲ مجموعه بخشنامههای ثبتی، در مورد اقرار به وصول صداق که در غیر دفتر ازدواج مربوط صورت میگیرد، استعلام قبلی بقای حق زوجه از دفتر ازدواج تنظیمکننده سند نکاحیه پیشبینی شده است.
بنابراین سردفتر باید با ذکر مشخصات سند نکاحیه، وضعیت حق زوجه را استعلام و پاسخ واصله را بررسی کند.
آیا علاوه بر دفتر ازدواج، استعلام از اداره اجرای اسناد رسمی نیز اهمیت دارد؟
بله. در مواردی که مهریه سابقه صدور اجراییه یا تشکیل پرونده در اداره اجرای اسناد رسمی دارد، بررسی وضعیت پرونده و حقوق اجرایی متعلقشده ضرورت دارد.
استعلام از اداره اجرا در اینجا ناظر بر احراز وضعیت اجرایی پرونده، میزان وصولی و بهویژه روشنشدن وضعیت حقالاجرا یا همان نیمعشر اجرایی است.
این استعلام با استعلام بقای حق زوجه از دفتر ازدواج تفاوت دارد و نباید این دو موضوع را یکسان دانست.
آیا توافق زوجین بر تقسیط مهریه موجب سقوط نیمعشر اجرایی میشود؟
لزوماً خیر.
مطابق ماده ۱۳۱ قانون ثبت و تبصره آن، چنانچه پس از صدور و ابلاغ اجراییه، طرفین خارج از جریان اجرا درباره صلح، تقسیط یا اعطای مهلت توافق کنند، این توافق بهخودیخود موجب سقوط حقالاجرای متعلقشده نخواهد بود و تبصره مذکور، مسئولیت تضامنی طرفین در پرداخت حقالاجرا را پیشبینی کرده است.
البته اصل تعلق و میزان حقالاجرا باید با توجه به وضعیت پرونده، مقررات معافیت و احکام ماده ۱۵۸ آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی بررسی شود.
ازاینرو، چنانچه اداره اجرا وجود بدهی قطعی بابت حقوق اجرایی را اعلام کند، مناسب است پیش از تنظیم سند، پرداخت آن انجام و مستند تسویه دریافت شود تا درباره مطالبات دولتی و آثار توافق جدید ابهامی باقی نماند.
عبارت پیشنهادی برای درج در سند (پس از استعلام و وصول پاسخ واقعی):
این سند با توجه به پاسخ استعلام شماره ………… مورخ ………… اداره ………… اجرای اسناد رسمی، در خصوص وضعیت پرونده اجرایی و حقوق اجرایی متعلق به مهریه موضوع سند نکاحیه، تنظیم گردید و مفاد پاسخ واصله در تنظیم سند حاضر ملحوظ شد.چنانچه اداره اجرا بدهی قطعی اعلام کند و پرداخت آن انجام شود، مشخصات گواهی یا رسید تسویه نیز میتواند به این عبارت افزوده شود. البته تسویه حقالاجرا را نباید در همه پروندهها، بدون احراز تعلق آن، شرط قانونی مستقل تنظیم سند معرفی کرد.
حقالثبت سند اقرار به وصول و تقسیط مهریه چگونه محاسبه میشود؟
مطابق بخشنامه شماره ۱۴۰۰/۲۳۸۳۴۱ مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۲۴ معاونت امور اسناد سازمان ثبت، اسناد اقرار به وصول، بذل، ابراء ذمه زوج و هبه مهریه در موارد مقرر، از حیث حقالثبت مشمول مقررات اسناد غیرمالی و ماده ۱۲۴ قانون ثبت هستند.
مبنای این حکم آن است که مهریه ناشی از عقد نکاح بوده و به ثبت اصل واقعه ازدواج حقالثبت تعلق نمیگیرد.
در مورد تقسیط همان مهریه نیز، چنانچه توافق صرفاً ناظر بر تعیین مواعد و نحوه پرداخت دین موجود باشد، از نظر ماهوی انتقال مال یا ایجاد دین جدیدی رخ نداده است تا صرف تقسیط، مبنای مستقلی برای وصول حقالثبت مالی تلقی شود.
بااینحال، در اسناد مرکب، از جمله سند حاضر که مشتمل بر تعهد تضامنی شخص ثالث است، ماهیت هر تعهد باید با مقررات مربوط تطبیق داده شود.
آیا پس از تنظیم سند باید مراتب به دفتر ازدواج اعلام شود؟
بله. مطابق بند ۱۶۰ مجموعه بخشنامههای ثبتی، در مورد اقرار یا توافق رسمی طرفین نسبت به واقعه ازدواج، ارسال رونوشت اداری سند به دفتر مربوط در مهلت مقرر پیشبینی شده است.
بنابراین سردفتر باید پس از ثبت سند، مراتب را مطابق مقررات به دفتر ازدواج اعلام و مستند ارسال را در سوابق دفترخانه نگهداری کند.
نکته پایانی: سند تقسیط مهریه با تعهد تضامنی شخص ثالث، صرفاً یک توافق ساده بر پرداخت اقساط نیست. در چنین سندی، علاوه بر تعیین میزان دین و نحوه پرداخت، باید ماهیت ضمانت، بقای اشتغال ذمه زوج، حدود مسئولیت ضامن، سررسیدها، شرط حالشدن اقساط، حق رجوع احتمالی ضامن، قبوض اقساطی و امکان اجرای سند بهدقت بررسی شود. از حیث تکالیف ثبتی و اجرایی نیز، استعلام بقای حق زوجه از دفتر ازدواج، بررسی وضعیت پرونده اجرایی و حقالاجرا، رعایت مقررات مربوط به حقالثبت و اعلام توافق به دفتر ازدواج از موضوعاتی است که نباید نادیده گرفته شود.
یک سند دقیق، تنها قراردادی نیست که امروز بدون اختلاف امضا شود؛ سندی است که هنگام اجرا نیز قصد طرفین و حدود تعهدات آنان را روشن و قابل احراز نگه دارد.
لیلا فرجزاده · سردفتر دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران · پژوهشگر حقوق املاک و اسناد رسمی
دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران
سردفتر: لیلا فرجزاده
تلفن: ۰۲۱-۸۸۱۹۵۲۱۷ | همراه: ۰۹۱۹۶۶۲۵۶۶۲
برای تنظیم سند اقساط مهریه با شرط حالشدن و قبوض رسمی، مدارک را از سامانه رزرو و ارسال مدارک بفرستید یا با دفترخانه هماهنگ کنید.