- امضای آن قابل انکار است و در این صورت کسی که سند را ارائه کرده باید اصالتش را ثابت کند.
- اجرای ثبت ندارد؛ برای اجرا باید به دادگاه رفت.
- تعهدهای خلاف قانون، مثل سلب آزادی یا اسقاط کلی حقوق، حتی با امضا هم باطل‌اند.
این صفحه فقط درباره تعهدنامه‌ای است که زن و شوهر خودشان می‌نویسند و امضا می‌کنند. اگر می‌خواهید تعهد را در دفترخانه ثبت کنید، شرایط، مراحل و هزینه آن را در راهنمای تعهد محضری همسر توضیح داده‌ایم.
تعهدنامه دستی از نظر قانون چه جایگاهی دارد؟
قانون مدنی سند را «هر نوشته‌ای که در مقام دعوا یا دفاع قابل استناد باشد» می‌داند (ماده ۱۲۸۴) و آن را دو نوع می‌کند: سند رسمی که در دفترخانه یا اداره دولتی صلاحیت‌دار تنظیم می‌شود (ماده ۱۲۸۷) و سند عادی که هر نوشته دیگری است (ماده ۱۲۸۹). تعهدنامه دستی زن و شوهر سند عادی است.
سند عادی بی‌ارزش نیست. ماده ۱۰ قانون مدنی می‌گوید قراردادهای خصوصی، اگر مخالف صریح قانون نباشند، نسبت به طرفین نافذند و ماده ۱۳۰۱ امضای روی سند را علیه امضاکننده دلیل می‌داند. برای صحت، قرارداد باید چهار شرط ماده ۱۹۰ را داشته باشد: قصد و رضا، اهلیت، موضوع معین و مشروع بودن جهت.
چه تعهداتی در تعهدنامه دستی معتبرند و چه تعهداتی نه؟
امضا، هر چیزی را معتبر نمی‌کند. ماده ۹۵۹ قانون مدنی اجازه نمی‌دهد کسی حق تمتع یا اجرای حقوق مدنی خود را به‌طور کلی از خود سلب کند و ماده ۹۶۰ سلب آزادی یا صرف‌نظر از آزادی را در حدودی که خلاف قانون یا اخلاق حسنه باشد ممنوع کرده است. جدول زیر مرز را نشان می‌دهد:
| نوع تعهد | وضعیت | نکته |
|---|---|---|
| پرداخت مبلغ معین یا قسط مشخص | معتبر | مبلغ و سررسید را دقیق بنویسید |
| وجه التزام برای تخلف مشخص | معتبر | دادگاه نمی‌تواند آن را کم یا زیاد کند (ماده ۲۳۰) |
| ترک اعتیاد با آزمایش دوره‌ای | معتبر | مرجع و فاصله آزمایش را تعیین کنید |
| خودداری از ضرب‌وشتم، توهین و فحاشی | معتبر | بیشتر ارزش اثباتی دارد؛ ضمانت مالی کنار آن بگذارید |
| تعهد به تک‌همسری | معتبر | نمونه رسمی: سند تعهد تک‌همسری |
| پرداخت نفقه و هزینه‌های زندگی | معتبر (تکلیف قانونی هم هست) | نمونه رسمی: تعهد پرداخت نفقه |
| «هرگز از خانه بیرون نرو» یا «حق کار نداری» | باطل یا قابل اجرا نیست | سلب آزادی و حقوق مدنی (مواد ۹۵۹ و ۹۶۰) |
| «از حضانت فرزند برای همیشه صرف‌نظر می‌کنم» | اثر قطعی ندارد | حضانت حق و تکلیف است و دادگاه مصلحت کودک را می‌سنجد |
| «در صورت خیانت همه اموالم مال همسرم» | معمولاً قابل اجرا نیست | مصداق مبهم و موضوع نامعین |
اگر قصد دارید مبلغی را به مهریه اضافه کنید، دقت کنید که افزایش بعدی، عنوان مهریه مندرج در عقد را پیدا نمی‌کند و به‌عنوان دین مستقل قابل مطالبه است؛ این موضوع را در سند اقساط مهریه توضیح داده‌ایم. برای شرط‌هایی مثل وکالت در طلاق هم مسیر درست، اضافه کردن شروط ضمن عقد بعد از ازدواج است، نه تعهدنامه دستی.
۸ بند الزامی متن تعهدنامه دستی
هر بند جای یک ایراد احتمالی در دادگاه را می‌بندد. اگر یکی از این‌ها نباشد، سند ممکن است به‌خاطر ابهام یا دشواری اثبات بی‌اثر شود:
- عنوان و تاریخ کامل با عدد و حروف (مثلاً ۱۵ آبان ۱۴۰۵ / پانزدهم آبان یک‌هزار و چهارصد و پنج).
- مشخصات کامل هر دو نفر: نام، نام خانوادگی، نام پدر، کد ملی و نشانی.
- موضوع دقیق تعهد: «خودداری از ترک منزل بیش از ۴۸ ساعت بدون اطلاع» قابل اثبات است؛ «همسر خوبی باشم» نیست.
- مصداق تخلف و راه اثبات: مثلاً «جواب مثبت آزمایش اعتیاد در آزمایشگاه مورد توافق».
- ضمانت اجرا: مبلغ معین وجه التزام برای هر بار تخلف یا اقدام مشخص.
- اقرار به رضایت: «این تعهدنامه با رضایت کامل و بدون هیچ‌گونه اکراه و اجبار امضا شد.»
- امضا و اثر انگشت هر دو نفر پای همه صفحات، نه فقط صفحه آخر.
- دو شاهد با نام، کد ملی و امضا، و تعداد نسخه‌ها (هر طرف یک نسخه اصل).
نمونه متن تعهدنامه دستی بین زن و شوهر
سه نمونه زیر را می‌توانید کپی و با مشخصات خودتان کامل کنید. جای خالی‌ها را دقیق پر کنید و چیزی را مبهم نگذارید.
نمونه ۱: تعهدنامه حسن معاشرت و خودداری از خشونت
تاریخ: ……… (به عدد و حروف)
اینجانب ……… فرزند ……… به کد ملی ……… ساکن ……… (متعهد) با رضایت کامل و بدون هیچ‌گونه اکراه متعهد می‌شوم نسبت به همسرم خانم/آقای ……… فرزند ……… به کد ملی ……… (متعهدله) از هرگونه ضرب‌وشتم، توهین، فحاشی و تهدید خودداری کنم.
در صورت تخلف که با گواهی پزشکی قانونی، شهادت شهود یا اقرار اینجانب ثابت شود، متعهد می‌شوم برای هر بار تخلف مبلغ ……… ریال به‌عنوان وجه التزام به متعهدله بپردازم.
این تعهدنامه در دو نسخه تنظیم شد و هر نسخه پس از امضا و اثر انگشت طرفین و شهود، حکم واحد دارد.
امضا و اثر انگشت متعهد: ……… امضا و اثر انگشت متعهدله: ………
شاهد ۱: ……… کد ملی ……… امضا ……… شاهد ۲: ……… کد ملی ……… امضا ………
نمونه ۲: تعهدنامه ترک اعتیاد با آزمایش دوره‌ای
عدم انجام آزمایش در موعد یا جواب مثبت آن، تخلف از این تعهد محسوب می‌شود و برای هر بار تخلف مبلغ ……… ریال وجه التزام می‌پردازم.
امضا و اثر انگشت طرفین و دو شاهد با مشخصات کامل.
نمونه ۳: تعهدنامه مالی (پرداخت ماهانه هزینه‌های زندگی)
در صورت تأخیر بیش از ……… روز، علاوه بر اصل مبلغ، روزانه ……… ریال وجه التزام تأخیر می‌پردازم.
امضا و اثر انگشت طرفین و دو شاهد با مشخصات کامل.
این متن‌ها برای تعهدنامه دستی نوشته شده‌اند. نسخه رسمی و آماده برای دفترخانه را در نمونه متن تعهد اخلاقی شوهر و نمونه متن تعهد اخلاقی زوجه ببینید.
اگر همسرم امضای تعهدنامه را انکار کند چه می‌شود؟
بزرگ‌ترین ضعف سند عادی همین‌جاست. طبق ماده ۲۱۶ قانون آیین دادرسی مدنی، کسی که سند عادی علیه او ارائه شده می‌تواند خط، امضا، مهر یا اثر انگشت منتسب به خود را انکار کند و در این صورت کسی که سند را ارائه کرده باید ثابت کند امضا واقعاً مال اوست. اگر سند به شخص دیگری منسوب باشد (مثلاً وراث)، می‌توان به آن تردید کرد. انکار یا تردید باید حتی‌الامکان تا اولین جلسه دادرسی اعلام شود (ماده ۲۱۷).
دادگاه اصالت امضا را چطور بررسی می‌کند؟
- کارشناسی خط و امضا: امضای مورد اختلاف با امضاهای مسلم شخص (مثلاً در اسناد رسمی یا بانکی) مقایسه می‌شود.
- اثر انگشت: انکار اثر انگشت بسیار دشوارتر از امضاست و کارشناسی آن دقیق‌تر است.
- شهادت شهود: شاهدانی که هنگام امضا حاضر بوده‌اند، سریع‌ترین دلیل اصالت سند هستند.
در سند رسمی این مشکل وجود ندارد: در برابر سند رسمی، انکار و تردید شنیده نمی‌شود و فقط می‌توان ادعای جعل کرد (ماده ۱۲۹۲ قانون مدنی). مقایسه کامل این دو را در بررسی تعارض سند رسمی با سند عادی بخوانید.
ضمانت اجرا: تعهدنامه دستی را چطور اجرا کنیم؟
تعهدنامه دستی خودبه‌خود اجرا نمی‌شود و صدور اجراییه از اداره ثبت مخصوص اسناد رسمی لازم‌الاجراست. مسیرهای واقعی این‌هاست:
| هدف | مسیر | شرط موفقیت |
|---|---|---|
| گرفتن مبلغ وجه التزام | دادخواست مطالبه وجه التزام در دادگاه | مبلغ معین در متن + اثبات تخلف |
| اجبار به انجام تعهد | دادخواست الزام به انجام تعهد | تعهد مشخص و قابل اجرا |
| اثبات سوءرفتار برای طلاق | ارائه به دادگاه خانواده در کنار سایر دلایل | دادگاه عسر و حرج را تشخیص می‌دهد |
| رفتارهای مجرمانه (مثل ضرب و جرح) | شکایت کیفری | نقض تعهد به‌تنهایی جرم نیست؛ خود رفتار باید جرم باشد |
تعهدنامه دستی به‌خودی‌خود حق طلاق نمی‌دهد. اگر هدف شما این است که نقض تعهد به زن اختیار طلاق بدهد، باید از حق طلاق (وکالت در طلاق) یا شروط ضمن عقد استفاده کرد. مسیر طلاق از طرف زن را هم در قانون جدید طلاق از طرف زن توضیح داده‌ایم.
تعهدنامه‌ای که با زور یا تهدید امضا شده
رضایتی که در نتیجه اکراه به دست آمده باشد، قرارداد را غیرنافذ می‌کند (ماده ۱۹۹ قانون مدنی). اکراه یعنی تهدیدی که بر یک انسان عادی اثر بگذارد و او را از آسیب جانی، مالی یا آبرویی بترساند (ماده ۲۰۲). اگر بعد از رفع اکراه، شخص آزادانه همان قرارداد را تأیید کند، نافذ می‌شود (ماده ۲۰۹).
از طرف دیگر، کسی که با زور یا تهدید دیگری را به امضای نوشته یا سند وادار کند، طبق ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) به حبس و شلاق محکوم می‌شود؛ این جرم قابل گذشت است. پس تعهدنامه‌ای که با تهدید گرفته شود، علاوه بر بی‌اثر بودن، می‌تواند برای گیرنده آن دردسر کیفری درست کند.
دستی، گواهی امضا یا محضری؟
بین تعهدنامه کاملاً دستی و سند رسمی، یک گزینه میانی هم هست: گواهی امضا در دفترخانه. در گواهی امضا، سردفتر هویت امضاکننده و صدور امضا را گواهی می‌کند، اما متن سند همچنان عادی می‌ماند و دفترخانه مسئولیتی درباره مفاد آن ندارد.
| ویژگی | دستی | گواهی امضا | سند رسمی (محضری) |
|---|---|---|---|
| نوع سند | عادی | عادی با امضای گواهی‌شده | رسمی |
| انکار امضا | ممکن؛ بار اثبات با ارائه‌دهنده | عملاً دشوار؛ ایراد باید از راه ادعای جعل مطرح شود | مسموع نیست؛ فقط ادعای جعل (ماده ۱۲۹۲) |
| تاریخ | قابل اختلاف | تاریخ گواهی ثبت می‌شود | قطعی |
| اجرای ثبت | ندارد | ندارد | برای تعهدات مالی قابل اجرا طبق مقررات |
| بررسی قانونی بودن متن | ندارد | ندارد | سردفتر متن را با قانون تطبیق می‌دهد |
| حضور | هر جا | دفترخانه، امضاکننده با کارت ملی | دفترخانه، با حساب ثنا |
شرایط، مراحل و هزینه تبدیل تعهد به سند رسمی را در تعهد محضری همسر آورده‌ایم. برآورد هزینه را هم در محاسبه هزینه اسناد غیرمالی ببینید.
تبدیل تعهدنامه دستی به سند رسمی یا گواهی امضا در دفترخانه ۶۶۲ تهران
متن پیشنهادی و مدارک را از سامانه رزرو و ارسال مدارک سند تعهد بفرستید تا پیش از مراجعه بررسی شود و ایرادهای قانونی آن اصلاح شود. برای پرسش درباره شرایط خودتان، مشاوره حقوقی امور خانواده را ببینید.
۷ اشتباه رایج در تعهدنامه دستی
| اشتباه | پیامد | راه درست |
|---|---|---|
| تعهد کلی مثل «همسر خوبی باشم» | تخلف قابل اثبات نیست | رفتار مشخص و قابل اندازه‌گیری |
| نبودن مبلغ وجه التزام | چیزی برای مطالبه وجود ندارد | مبلغ معین برای هر بار تخلف |
| امضا فقط پای صفحه آخر | ادعای تغییر صفحات قبلی | امضا و اثر انگشت پای همه صفحات |
| بدون اثر انگشت و شاهد | انکار امضا آسان می‌شود | اثر انگشت و دو شاهد با کد ملی |
| یک نسخه نزد یک نفر | خطر گم شدن یا از بین رفتن | دو نسخه اصل، هر طرف یکی |
| شرط سلب آزادی یا اسقاط کلی حقوق | بطلان همان بند | تعهد در حدود مواد ۹۵۹ و ۹۶۰ |
| امضا گرفتن در حال عصبانیت یا تهدید | غیرنافذ و حتی جرم | امضا در فضای آرام و ترجیحاً در دفترخانه |
سؤالات متداول درباره تعهدنامه دستی بین زن و شوهر
آیا تعهدنامه دستی بین زن و شوهر در دادگاه اعتبار دارد؟
بله، به‌عنوان سند عادی. طبق ماده ۱۰ قانون مدنی، قرارداد خصوصی اگر مخالف صریح قانون نباشد نافذ است و طبق ماده ۱۳۰۱، امضای روی سند علیه امضاکننده دلیل است. اما اگر امضاکننده امضا را انکار کند، کسی که سند را ارائه کرده باید اصالت آن را ثابت کند.
تعهدنامه دستی را می‌شود از طریق اجرای ثبت اجرا کرد؟
خیر. صدور اجراییه از اداره ثبت مخصوص اسناد رسمی لازم‌الاجراست. برای تعهدنامه دستی باید به دادگاه مراجعه کرد؛ مثلاً با دادخواست مطالبه وجه التزام یا الزام به انجام تعهد.
تعهدنامه دستی شاهد لازم دارد؟
از نظر قانون شرط صحت نیست، اما دو شاهد با نام، کد ملی و امضا، اثبات اصالت سند را در صورت انکار بسیار آسان‌تر می‌کند.
اگر در تعهدنامه دستی بنویسیم «در صورت خیانت همه اموال مال همسرم می‌شود» معتبر است؟
چنین عبارتی معمولاً به دلیل مبهم بودن «خیانت»، نامعین بودن «همه اموال» و دشواری اثبات، قابل اجرا نیست. اگر ضمانت مالی می‌خواهید، مبلغ معین وجه التزام و مصداق دقیق تخلف را بنویسید (ماده ۲۳۰ قانون مدنی).
امضای تعهدنامه دستی اقرار به اشتباهات گذشته است؟
لزوماً خیر. تعهد به انجام ندادن کاری در آینده با پذیرش انجام آن در گذشته متفاوت است، مگر اینکه متن صریحاً به رفتار گذشته اقرار کند.
تعهدنامه دستی به زن حق طلاق می‌دهد؟
به‌خودی‌خود خیر. حق طلاق (وکالت در طلاق) باید به‌صورت شرط ضمن عقد لازم یا وکالت رسمی ایجاد شود. تعهدنامه دستی فقط می‌تواند در کنار سایر دلایل برای اثبات عسر و حرج به دادگاه ارائه شود.
اگر تعهدنامه را با تهدید از من امضا گرفته باشند چه کنم؟
قراردادی که با اکراه امضا شده غیرنافذ است (ماده ۱۹۹ قانون مدنی) و اجبار به امضای سند طبق ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) جرم است. موضوع را با دلیل در دادگاه مطرح کنید.
تبدیل تعهدنامه دستی به محضری چقدر هزینه دارد؟
تعهد غیرمالی با تعرفه ثابت سند غیرمالی و تعهدی که مبلغ وجه التزام دارد بر اساس مبلغ محاسبه می‌شود. رقم دقیق را در سیستم محاسبه هزینه اسناد غیرمالی ببینید.
جمع‌بندی
تعهدنامه دستی بین زن و شوهر اگر قانونی، دقیق و آزادانه امضا شده باشد اعتبار دارد، اما در برابر انکار امضا آسیب‌پذیر است و برای اجرا باید به دادگاه رفت. برای تعهدهای مهم، دست‌کم امضاها را گواهی کنید یا سند را رسمی کنید. اگر پیش از ازدواج هستید، شروط را از همان ابتدا در عقدنامه بیاورید؛ مشاوره حقوقی پیش از ازدواج را ببینید. سایر موضوعات را در دانشنامه حقوق خانواده بخوانید.
- قانون مدنی، مواد ۱۰، ۱۹۰، ۱۹۹، ۲۰۲، ۲۰۹، ۲۳۰، ۹۵۹، ۹۶۰، ۱۲۸۴، ۱۲۸۷، ۱۲۸۹، ۱۲۹۱، ۱۲۹۲ و ۱۳۰۱
- قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، مواد ۲۱۶ و ۲۱۷
- قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، ماده ۶۶۸
این مقاله اطلاع‌رسانی عمومی است و جای مشاوره درباره پرونده شما را نمی‌گیرد.