مدارک لازم برای تنظیم اسناد مهریه (ابراء، اقرار به وصول، صلح و تقسیط)

مدارک اسناد رسمی › مدارک اسناد مهریه

تهیه‌کننده و بازبین محتوا: لیلا فرج زاده سر دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران | آخرین بروزرسانی: شهریور ۱۴۰۵

چرا انتخاب عنوان صحیح سند مهریه اهمیت دارد؟

زوجه ممکن است بخواهد تمام یا بخشی از مهریه را دریافت کند، از آن صرف‌نظر کند، آن را صلح کند یا درباره نحوه پرداخت توافق جدیدی داشته باشد. آثار «اقرار به وصول»، «ابراء»، «صلح»، «هبه» و «بذل مهریه در طلاق» یکسان نیست؛ بنابراین پیش از تنظیم سند باید مشخص شود قصد واقعی زوجه چیست تا سند متناسب با همان قصد تنظیم شود.

اقدامات ضروری پیش از مراجعه به دفترخانه

۱. ثبت‌نام در سامانه ثنا

اشخاصی که باید سند را امضا کنند باید در سامانه ثنا ثبت‌نام کرده و تلفن همراه ثبت‌شده را همراه داشته باشند.

۲. ثبت و تأیید اقامتگاه در سامانه املاک و اسکان

اقامتگاه اصلی امضاکنندگان باید در سامانه ملی املاک و اسکان ثبت و تأیید شده باشد.

لیست کامل مدارک اصلی مورد نیاز

• اصل سند نکاحیه
• اصل کارت ملی زوجه و زوج (شناسنامه حسب مورد)
• تعیین دقیق میزان مهریه‌ای که موضوع سند است
• مدارک ولایت، حسب مورد
• پاسخ استعلام دفتر ازدواج تنظیم‌کننده سند نکاحیه، بسته به نوع سند
• اطلاعات پرونده اجرایی مهریه، در صورت صدور اجراییه
• اطلاعات کامل توافق طرفین، در صورتی که سند متضمن صلح، تقسیط یا تعهد متقابل باشد

کدام سند برای مهریه مناسب است؟

۱. اقرار به وصول مهریه

زمانی تنظیم می‌شود که زوجه واقعاً تمام یا بخشی از مهریه را دریافت کرده و می‌خواهد این دریافت را رسمی اعلام کند. در سند باید مشخص شود: چه مقدار وصول شده، به چه صورت پرداخت شده، چه مقدار همچنان بر عهده زوج باقی می‌ماند و باقی‌مانده عندالمطالبه است یا عندالاستطاعه. اقرار به وصول نباید زمانی امضا شود که مبلغ واقعاً پرداخت نشده است؛ چنین اقراری اثبات عدم دریافت مهریه را در آینده بسیار دشوار یا غیرممکن می‌کند. برای این سند، استعلام صدور یا عدم صدور اجراییه از دفتر ازدواج لازم است.

۲. ابراء مهریه

ابراء یک عمل حقوقی یک‌جانبه است؛ زوجه با آن تمام یا بخشی از مهریه بر ذمه زوج را به‌طور قطعی ساقط می‌کند و قبول زوج ضرورت ندارد. با ابراء صحیح، زوجه اصولاً نمی‌تواند آن را دوباره مطالبه کند. در ابراء، حضور زوجه کفایت می‌کند و اخذ استعلام از دفتر ازدواج الزامی نیست؛ اما زوجه باید وجود هرگونه پرونده اجرایی یا قضایی مرتبط را به دفترخانه اعلام کند.

۳. صلح مهریه

زوجه می‌تواند تمام یا بخشی از مهریه را با سند رسمی به زوج یا شخص دیگری صلح کند. برخلاف ابراء، صلح یک عقد است و به حضور یا قبول طرف مقابل نیاز دارد. صلح ممکن است بلاعوض باشد یا در برابر دریافت مال یا انجام تعهدی تنظیم شود. در صلح مهریه، اخذ استعلام از دفتر ازدواج درباره صدور یا عدم صدور اجراییه ضروری است.

۴. صلح مهریه با حق فسخ

اگر زوجه بخواهد در صورت انجام‌نشدن تعهد زوج بتواند صلح را فسخ کند، باید مدت حق فسخ، نحوه اعمال فسخ، آثار فسخ و وضعیت پرداخت‌های انجام‌شده دقیقاً در سند تعیین شود. درج عبارت کلی «با حق فسخ» بدون تعیین مدت و شرایط ممکن است موجب ابهام شود.

۵. هبه مهریه

اگر مهریه به‌صورت دین بر ذمه زوج باشد (مانند سکه یا وجه نقد پرداخت‌نشده)، بخشیدن آن به خودِ زوج اصولاً قابل رجوع نیست؛ بنابراین عنوان «هبه مهریه» همیشه امکان بازگشت را برای زوجه حفظ نمی‌کند. پیش از انتخاب این عنوان، قصد واقعی زوجه و نوع مهریه باید توسط سردفتر بررسی شود.

۶. بذل مهریه در طلاق خلع یا مبارات

بذل مهریه در طلاق با بخشش عادی مهریه متفاوت است. رجوع زوجه به مابذل در مدت عده، طلاق را باطل نمی‌کند؛ بلکه ممکن است وصف بائن طلاق را تغییر دهد و حق رجوع به زوج بدهد. این نوع سند باید با توجه به رأی دادگاه، سند طلاق و شرایط عده بررسی شود.

۷. تقسیط یا تعیین مهلت پرداخت مهریه

اگر قصد زوجه بخشیدن مهریه نیست و طرفین فقط درباره نحوه پرداخت توافق می‌کنند، سند اقرار به دین یا تقسیط تنظیم می‌شود. باید مقدار مهریه باقی‌مانده، تعداد و مبلغ اقساط، تاریخ سررسید، ضمانت اجرای تأخیر و وضعیت حال‌شدن اقساط باقی‌مانده مشخص شود. تنظیم سند تقسیط موجب سقوط مهریه نمی‌شود، مگر آنکه صراحتاً بخشی از آن ابراء یا صلح شده باشد.

استعلام از دفتر ازدواج؛ کدام سند نیاز دارد؟

نوع سند	لزوم استعلام اجراییه
اقرار به وصول مهریه	لازم است
صلح مهریه	لازم است
ابراء مهریه	الزامی نیست

اگر اجراییه مهریه قبلاً صادر شده باشد، باید وضعیت پرونده از اداره اجرای ثبت یا مرجع رسیدگی‌کننده مشخص شود. تنظیم سند جدید به‌تنهایی موجب مختومه‌شدن خودکار پرونده اجرایی نمی‌شود.

لزوم حضور زوج و زوجه؛ بستگی به نوع سند دارد

• در ابراء مهریه، حضور زوجه کافی است.
• در اقرار به وصول، حضور اقرارکننده لازم است.
• در صلح مهریه، حضور و قبول طرفین یا نمایندگان رسمی آنان ضرورت دارد.
• در اسناد تقسیط و تعهدات متقابل، متعهد و متعهدله باید سند را امضا کنند.

اهلیت زوجه و اقدام ولی یا وکیل

اهلیت زوجه

برای ابراء، صلح، هبه یا اقرار به وصول، زوجه باید از اهلیت، قصد، اختیار و رشد کافی برای تصرف در حقوق مالی خود برخوردار باشد. سن ۱۸ سال به‌تنهایی معیار اهلیت نیست؛ برای اشخاص کمتر از ۱۸ سال، وضعیت بلوغ و رشد باید جداگانه بررسی شود و ممکن است حکم رشد از مرجع صالح لازم باشد. ازدواج‌کردن نیز به‌تنهایی اثبات‌کننده رشد مالی نیست.

اقدام ولی قهری یا قیم

پدر یا جد پدری نمی‌تواند بدون بررسی مصلحت و غبطه شخص تحت ولایت، مهریه او را بلاعوض ساقط کند؛ صرف حضور ولی برای این کار کافی نیست و باید مدارک ولایت و تعارض احتمالی منافع پیش از تعیین وقت بررسی شود.

تنظیم سند توسط وکیل

اگر زوجه یا زوج توسط وکیل اقدام می‌کند، اصل وکالت‌نامه رسمی معتبر لازم است. درباره ابراء و اقرار به وصول با وکالت، اختلاف‌نظر حقوقی جدی وجود دارد؛ بسیاری از حقوقدانان معتقدند اقرار قائم به شخص است و توسط وکیل نافذ نیست. صرف داشتن وکالت‌نامه کلی برای ابراء، بخشش یا اقرار به وصول کافی نیست.

احراز هویت و حضور معرف

حضور دو معرف، الزام عمومی تنظیم اسناد مهریه نیست؛ فقط در صورت تردید سردفتر در هویت مراجعه‌کننده، معرفی دو شخص معتمد ممکن است لازم شود. معرفان الزاماً نباید از بستگان درجه‌یک زوجه باشند.

نکات مهم پیش از امضای سند

• اقرار به وصول را فقط در صورتی امضا کنید که مهریه واقعاً پرداخت شده باشد.
• ابراء مهریه اصولاً قطعی و غیرقابل بازگشت است.
• استفاده از واژه «بخشش» بدون تعیین قالب حقوقی ممکن است موجب اختلاف شود.
• اگر صرف‌نظرکردن از مهریه در برابر تعهدی از سوی زوج است، آن تعهد باید در سند درج شود.
• وجود پرونده اجرایی یا قضایی مهریه را پیش از تنظیم سند به دفترخانه اعلام کنید.
• پس از امضای سند رسمی، ادعای بی‌اطلاعی از مفاد یا آثار آن پذیرفته نمی‌شود.

خلاصه مدارک اسناد مهریه

1. اصل سند نکاحیه
2. اصل کارت ملی زوجه و زوج
3. ثبت‌نام در سامانه ثنا
4. ثبت اقامتگاه در سامانه املاک و اسکان
5. تعیین دقیق نوع سند و میزان مهریه موضوع آن
6. پاسخ استعلام دفتر ازدواج، برای اقرار به وصول و صلح مهریه
7. وکالت‌نامه رسمی، در صورت اقدام توسط وکیل (با ملاحظات اقرار قائم به شخص)
8. مدارک ولایت یا حکم رشد، حسب مورد

سوالات متداول درباره اسناد مهریه

آیا برای ابراء مهریه حضور زوج لازم است؟

خیر، ابراء یک عمل یک‌جانبه است و حضور زوجه کفایت می‌کند.

آیا ابراء مهریه قابل بازگشت است؟

خیر، ابراء اصولاً قطعی و غیرقابل رجوع است.

آیا اقرار به وصول مهریه را می‌توان با وکالت امضا کرد؟

این موضوع محل اختلاف حقوقی است؛ بسیاری از حقوقدانان معتقدند اقرار قائم به شخص است و توسط وکیل نافذ نیست.

آیا برای صلح مهریه استعلام از دفتر ازدواج لازم است؟

بله، برای صلح مهریه و اقرار به وصول، این استعلام ضروری است؛ برای ابراء الزامی نیست.

آیا هبه مهریه به زوج قابل بازگشت است؟

اگر مهریه دین بر ذمه زوج باشد، بخشش آن به خود او اصولاً قابل رجوع نیست.

بخشنامه شماره ۱۴۰۰/۲۳۸۳۴۱ مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۲۴ معاونت امور اسناد در خصوص تعیین تکلیف و اتخاذ رویه واحد در خصوص وصول حقوق متعلقه نسبت به تنظیم اسناد اقرار به وصول، بذل، ابراء ذمه زوج از پرداخت مهریه یا هبه آن در دفاتر اسناد رسمی و لغو کلیه بخشنامه‌ها و مقررات مغایر با آن

ارسال مدارک، رزرو وقت و مشاوره

برای کاهش مراجعات حضوری می‌توانید پیش از مراجعه، تصاویر سند نکاحیه، مدارک هویتی و وکالت‌نامه را از طریق سامانه رزرو و ارسال مدارک دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران ارسال کنید تا نوع سند مناسب و مدارک تکمیلی به شما اعلام شود. اصل مدارک باید هنگام امضا در دفترخانه ارائه شود.

• نشانی: تهران، چهارراه جهان کودک، بلوار حقانی، نرسیده به گاندی شمالی، پلاک ۶۷، طبقه همکف
• کدپستی: ۱۹۶۹۹۳۵۸۴۳
• تماس و واتساپ: ۰۹۱۹۶۶۲۵۶۶۲

سایر راهنماهای حقوقی را در مقالات دفترخانه بخوانید یا با دفترخانه ۶۶۲ تهران بیشتر آشنا شوید.