- ثبت‌نام در سامانه ملی فرزندخواندگی (adoption.behzisti.net)
- بررسی صلاحیت در بهزیستی و کمیته فرزندپذیری استان
- قرار سرپرستی آزمایشی شش‌ماهه و سپس حکم سرپرستی دادگاه
شرایط عمومی فرزندخواندگی برای همه متقاضیان را در راهنمای شرایط فرزندخواندگی؛ چه کسانی صلاحیت دارند نوشته‌ایم. این صفحه فقط درباره شیرخوارگاه آمنه است: وضعیت امروز این مرکز، مسیر رسمی درخواست، مدت انتظار و کارهایی که در دفترخانه انجام می‌شود.
شیرخوارگاه آمنه کجاست و امروز چه کودکانی آنجا هستند؟
شیرخوارگاه آمنه (مجتمع خدمات بهزیستی، شیرخوارگاه و خانه نوباوگان آمنه) سال ۱۳۴۷ در تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از میدان ونک و نبش خیابان عطار تأسیس شد و امروز زیر نظر سازمان بهزیستی اداره می‌شود. ساختمان آن را هوشنگ سیحون طراحی کرده است.
ساختار این مرکز در سال ۱۴۰۴ تغییر کرده است. مدیر شیرخوارگاه آمنه در گفت‌وگوی بهمن ۱۴۰۴ با باشگاه خبرنگاران جوان توضیح داد که طبق بخشنامه جدید سازمان، نوزادان در «شیرخوارگاه شعبه» نگهداری می‌شوند و کودکان نوپا در آمنه هستند:
| بخش | گروه سنی | محل فعلی | وضعیت از نظر فرزندخواندگی |
|---|---|---|---|
| نوزادان | شیرخوار | شیرخوارگاه شعبه | اغلب برای فرزندخواندگی معرفی می‌شوند |
| نوپایان | ۲ تا ۵ سال | شیرخوارگاه آمنه | بسته به وضعیت حقوقی هر کودک |
| مرکز یاس | دختران ۷ تا ۱۲ سال | آمنه (نگهداری موقت) | حداکثر سه ماه برای ارزیابی و بازگشت به خانواده؛ مسیر فرزندخواندگی نیست |
همه کودکان یک شیرخوارگاه قابل واگذاری نیستند. طبق ماده ۸ قانون، سرپرستی فقط وقتی واگذار می‌شود که پدر، مادر و جد پدری کودک شناخته نشوند، در قید حیات نباشند، صلاحیت نداشته باشند، یا دو سال از سپردن کودک به بهزیستی گذشته و برای سرپرستی مراجعه نکرده باشند.
آیا می‌شود مستقیم از شیرخوارگاه آمنه بچه گرفت؟
خیر. سازمان بهزیستی در اطلاعیه ۳۰ خرداد ۱۴۰۴، پس از انتشار فراخوانی در فضای مجازی درباره «نگهداری موقت نوزادان شیرخوارگاه آمنه»، اعلام کرد واگذاری کودکان، چه فرزندخواندگی دائم و چه موقت، فقط با ثبت‌نام در سامانه ملی فرزندخواندگی، بررسی صلاحیت متقاضی و رأی مرجع قضایی انجام می‌شود و هیچ نیاز فوری به واگذاری وجود ندارد.
تنها استثنای قانونی، یافتن طفل است: اگر کسی ادعا کند کودکی را پیدا کرده و ادعایش در دادگاه ثابت شود، در صورت داشتن شرایط قانونی در اولویت واگذاری قرار می‌گیرد (تبصره ۲ ماده ۶). این هم باز با حکم دادگاه است، نه با تحویل مستقیم.
شرایط گرفتن بچه از شیرخوارگاه آمنه
شرایط آمنه با شرایط سایر شیرخوارگاه‌های بهزیستی یکی است و از قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست (۱۳۹۲) می‌آید. ماده ۵ تعیین می‌کند چه کسانی می‌توانند درخواست بدهند و ماده ۶ تعیین می‌کند متقاضی چه صلاحیت‌هایی باید داشته باشد.
| متقاضی | شرط سنی و زمانی | جنسیت کودک | اولویت | راهنمای اختصاصی |
|---|---|---|---|---|
| زن و شوهر بدون فرزند | ۵ سال از ازدواج گذشته و یکی از آن‌ها بیش از ۳۰ سال (اگر پزشکی قانونی ناباروری را تأیید کند، شرط ۵ سال لازم نیست) | دختر یا پسر | اول | شرایط فرزندخواندگی |
| زن یا دختر بدون شوهر | حداقل ۳۰ سال | فقط دختر | دوم (اگر فرزند نداشته باشد) | فرزندخواندگی برای مجردها |
| زن و شوهر دارای فرزند | یکی از آن‌ها بیش از ۳۰ سال | دختر یا پسر | سوم | فرزندخواندگی برای خانواده‌های دارای فرزند |
| مرد مجرد | در ماده ۵ قانون پیش‌بینی نشده است | |||
در شرایط مساوی، متقاضیان زیر ۵۰ سال بر متقاضیان ۵۰ سال و بالاتر اولویت دارند (تبصره ۴ ماده ۵). این یعنی بالای ۵۰ سال ممنوع نیست، اما نوبت دیرتر می‌رسد.
صلاحیت‌های ماده ۶ در یک نگاه
- تقید به انجام واجبات و ترک محرمات، و اعتقاد به یکی از ادیان مصرح در قانون اساسی
- نداشتن محکومیت جزایی مؤثر و داشتن صلاحیت اخلاقی
- تمکن مالی و عدم حجر
- سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی برای نگهداری و تربیت کودک
- نداشتن اعتیاد به مواد مخدر، روان‌گردان و الکل، و ابتلا نداشتن به بیماری واگیر یا صعب‌العلاج
۹ مرحله رسمی از ثبت‌نام تا حکم سرپرستی
این مراحل را سازمان بهزیستی در اطلاعیه آبان ۱۴۰۴ اعلام کرده و برای کودکان آمنه هم همین مسیر طی می‌شود:
- ثبت‌نام در سامانه ملی فرزندخواندگی: متقاضی در سامانه adoption.behzisti.net ثبت‌نام می‌کند و مدارک را بارگذاری می‌کند. ایرانیان خارج از کشور به نمایندگی‌های ایران مراجعه می‌کنند.
- مصاحبه اولیه: انگیزه، شرایط زندگی و آمادگی متقاضی برای پذیرش کودک بررسی می‌شود.
- بازدید از منزل: کارشناسان بهزیستی از محل زندگی و شرایط محیطی خانواده بازدید می‌کنند.
- مشاوره فرزندخواندگی: متقاضی به مرکز مشاوره فرزندخواندگی معرفی می‌شود تا برای پذیرش کودک آماده شود.
- پزشکی قانونی و سوءپیشینه: آزمایش سلامت جسم و روان و عدم اعتیاد در پزشکی قانونی و گواهی عدم سوءپیشینه از دفاتر پیشخوان دولت گرفته می‌شود.
- کمیته فرزندپذیری استان: پرونده با گزارش مددکاری، نظر مشاور، نتایج پزشکی قانونی و استعلام‌ها بررسی می‌شود و مصاحبه نهایی انجام می‌شود.
- ملاقات با کودک و مشاوره دینی: متقاضی کودک معرفی‌شده را ملاقات می‌کند و مشاوره دینی می‌گیرد؛ تأیید دفتر مشاوره دینی شرط واگذاری است (ماده ۳۵ قانون).
- دادخواست در سامانه ثنا و سرپرستی آزمایشی: دادخواست سرپرستی در ثنا ثبت می‌شود و دادگاه محل اقامت متقاضی، قرار سرپرستی آزمایشی شش‌ماهه صادر می‌کند (ماده ۱۱).
- حکم دائم، شناسنامه و تعهدات مالی: پس از دوره آزمایشی، حکم سرپرستی صادر می‌شود؛ تملیک یا تعهد مالی، بیمه عمر و صدور شناسنامه جدید انجام می‌شود (مواد ۱۳ تا ۱۵ و ۲۲).
دادگاه صالح، دادگاه محل اقامت متقاضی است (ماده ۳۲). اگر در تهران ساکن نیستید، پرونده شما در استان خودتان بررسی می‌شود.
مدت انتظار چقدر است و به چه چیزی بستگی دارد؟
برای انتظار فرزندخواندگی از آمنه عدد رسمی و ثابتی اعلام نشده است. تجربه‌هایی که متقاضیان در انجمن‌ها نوشته‌اند از حدود سه ماه تا چند سال متفاوت است. چهار عامل بیشترین اثر را دارند:
| عامل | چرا مهم است |
|---|---|
| اولویت قانونی | زوجین بدون فرزند، سپس زنان بدون شوهر فاقد فرزند و در آخر زوجین دارای فرزند (تبصره ۳ ماده ۵) |
| سن متقاضی | زیر ۵۰ سال در شرایط مساوی مقدم است (تبصره ۴ ماده ۵) |
| سن و جنسیت کودک درخواستی | بیشتر متقاضیان نوزاد سالم زیر دو سال می‌خواهند؛ آمادگی برای پذیرش کودک بزرگ‌تر یا دارای نیاز ویژه، دامنه کودکان قابل معرفی را بیشتر می‌کند |
| کامل بودن پرونده | نقص مدارک، تأخیر در گواهی پزشکی قانونی یا سوءپیشینه، کل مسیر را عقب می‌اندازد |
طرح میزبان و بازپیوند؛ مسیرهای تازه آمنه
مدیر شیرخوارگاه آمنه اولویت امروز این مرکز را کاهش نگهداری شبانه‌روزی و انتقال کودکان به خانواده اعلام کرده و از دو طرح در کنار فرزندخواندگی نام برده است:
| موضوع | فرزندخواندگی (سرپرستی) | طرح میزبان | طرح بازپیوند |
|---|---|---|---|
| هدف | سرپرستی دائم با حکم دادگاه | نگهداری موقت کودک در خانواده‌ای ارزیابی‌شده تا پیش از ورود رسمی به فرزندخواندگی | بازگرداندن کودک به خانواده زیستی یا اقوام نزدیک |
| مبنا | قانون ۱۳۹۲ | شیوه‌نامه وزیر دادگستری (طبق اعلام بهزیستی) | حمایت مالی و مددکاری بهزیستی |
| چه کسی | متقاضیان واجد شرایط مواد ۵ و ۶ | خانواده‌های میزبان واجد شرایط و آموزش‌دیده | خانواده زیستی کودک |
| نتیجه | حکم سرپرستی و شناسنامه جدید | گاهی به فرزندخواندگی دائم می‌رسد | خروج کودک از مرکز شبانه‌روزی |
میزبانی، فرزندخواندگی نیست و حکم سرپرستی دائم ایجاد نمی‌کند. اگر هدف شما سرپرستی دائم است، ثبت‌نام در سامانه ملی فرزندخواندگی را جدا انجام دهید.
تعهدات مالی و اسناد دفترخانه
بخش مالی فرزندخواندگی در دفتر اسناد رسمی انجام می‌شود و دو پایه قانونی دارد: تملیک بخشی از اموال (ماده ۱۴) و تأمین هزینه‌ها با بیمه عمر (ماده ۱۵).
| تعهد | مبنا | چه کسی تعیین می‌کند | کجا انجام می‌شود |
|---|---|---|---|
| تملیک بخشی از اموال یا حقوق به کودک | ماده ۱۴ | نوع و میزان با دادگاه | دفتر اسناد رسمی (سند انتقال یا صلح) |
| تعهد کتبی به تملیک در آینده | ماده ۱۴ (وقتی تضمین عینی ممکن یا به مصلحت نباشد) | دادگاه | دفتر اسناد رسمی (تعهدنامه رسمی) |
| تأمین هزینه نگهداری، تربیت و تحصیل | ماده ۱۵ | قانون؛ حتی پس از فوت سرپرست تا تعیین سرپرست جدید | تعهد در پرونده |
| بیمه عمر به نفع کودک | ماده ۱۵ | با نظر بهزیستی | شرکت بیمه |
قانون درصد مشخصی برای تملیک تعیین نکرده و تصمیم با دادگاه است. یکی از نمونه‌های رایج در دفاتر، تعهدنامه انتقال یک‌سوم اموال به فرزندخوانده است. طبق تبصره‌های مواد ۱۴ و ۱۵، اگر دادگاه تشخیص دهد سرپرستی بدون این تعهدات به مصلحت کودک است، می‌تواند حکم را بدون آن‌ها صادر کند.
- اصل کارت ملی و شناسنامه سرپرست یا سرپرستان
- دستور یا نامه دادگاه درباره نوع و میزان تملیک
- سند مالکیت مالی که تملیک می‌شود (در صورت تملیک فوری)
- مشخصات کودک طبق مدارک پرونده سرپرستی
برای پیش‌بینی آینده کودک، بسیاری از سرپرستان علاوه بر این تعهدات، با سند وصایت (تعیین وصی برای فرزند) تکلیف سرپرستی پس از فوت را هم روشن می‌کنند. اگر لازم است شخص دیگری در کارهای اداری کودک به‌جای شما اقدام کند، وکالت سرپرستی فرزند را ببینید.
تنظیم سند تملیک یا تعهدنامه فرزندخواندگی در دفترخانه ۶۶۲ تهران
دستور دادگاه و مدارک را از سامانه رزرو و ارسال مدارک بفرستید تا پیش‌نویس سند پیش از مراجعه آماده شود. برای پرسش‌های حقوقی خانواده هم مشاوره حقوقی امور خانواده در دسترس است.
بعد از حکم: شناسنامه، بیمه و نظارت
- شناسنامه جدید: ثبت احوال برای کودک شناسنامه‌ای با نام و نام خانوادگی سرپرست صادر می‌کند و مشخصات کودک در شناسنامه سرپرست هم درج می‌شود. سوابق هویت واقعی کودک حفظ می‌شود (ماده ۲۲).
- مزایای حمایتی: سرپرست از حق اولاد و مرخصی مراقبت برای کودک زیر سه سال، معادل مرخصی زایمان، استفاده می‌کند (ماده ۲۱).
- نظارت بهزیستی: بهزیستی تا ۱۸ سالگی بر وضعیت کودک نظارت دارد.
- گذرنامه و سفر خارجی: به موافقت سرپرست و دادستان نیاز دارد (ماده ۲۳). برای نگهداری کودک در خارج از کشور، وکالت نگهداری و تعهد تأمین زندگی فرزند در خارج کاربرد دارد.
فرق حضانت، سرپرستی و ولایت را در مقاله تفاوت حضانت و ولایت قهری توضیح داده‌ایم.
اشتباه‌ها و شایعه‌های رایج
| باور رایج | واقعیت |
|---|---|
| با مراجعه حضوری به آمنه می‌شود بچه گرفت. | درخواست فقط از سامانه ملی فرزندخواندگی ثبت می‌شود و واگذاری با حکم دادگاه است. |
| بهزیستی فوراً به خانواده برای نوزادان آمنه نیاز دارد. | بهزیستی این فراخوان را خرداد ۱۴۰۴ رسماً تکذیب کرد. |
| متقاضی بالای ۵۰ سال اصلاً پذیرفته نمی‌شود. | ممنوع نیست؛ فقط در شرایط مساوی، اولویت با زیر ۵۰ سال است. |
| همه کودکان شیرخوارگاه قابل فرزندخواندگی‌اند. | فقط کودکانی که شرایط ماده ۸ را دارند؛ مثلاً دختران مرکز یاس برای نگهداری موقت آنجا هستند. |
| تملیک یک‌سوم اموال اجباری است. | قانون درصدی تعیین نکرده و دادگاه می‌تواند حتی از تملیک صرف‌نظر کند. |
| طرح میزبان همان فرزندخواندگی است. | میزبانی نگهداری موقت است و حکم سرپرستی دائم نمی‌دهد. |
سؤالات متداول درباره فرزندخواندگی از شیرخوارگاه آمنه
آیا می‌توان مستقیم به شیرخوارگاه آمنه رفت و درخواست فرزندخواندگی داد؟
خیر. واگذاری کودکان شیرخوارگاه‌ها فقط از مسیر سامانه ملی فرزندخواندگی، بررسی صلاحیت در بهزیستی و رأی دادگاه انجام می‌شود. خود شیرخوارگاه درخواست مستقیم نمی‌پذیرد.
می‌توانم فقط برای کودکان شیرخوارگاه آمنه درخواست بدهم؟
پرونده در بهزیستی و کمیته فرزندپذیری استان محل سکونت شما بررسی می‌شود و معرفی کودک با بهزیستی است. متقاضی نمی‌تواند مرکز یا کودک مشخصی را از قبل انتخاب کند.
ثبت‌نام در سامانه فرزندخواندگی هزینه دارد؟
ثبت درخواست در سامانه رایگان اعلام شده است. هزینه‌ها مربوط به آزمایش‌ها و گواهی‌ها، بیمه عمر به نفع کودک و در صورت دستور دادگاه، تملیک بخشی از اموال است.
آیا حتماً باید بخشی از اموالم را به نام کودک کنم؟
طبق ماده ۱۴ قانون، اصل بر تملیک بخشی از اموال یا حقوق به کودک است و نوع و میزان آن را دادگاه تعیین می‌کند. دادگاه می‌تواند به‌جای آن تعهد کتبی به تملیک در آینده بگیرد یا طبق تبصره همین ماده، به مصلحت کودک از آن صرف‌نظر کند.
فرزندخواندگی از آمنه چقدر طول می‌کشد؟
زمان ثابتی وجود ندارد. سازمان بهزیستی باید حداکثر دو ماه پس از دریافت تقاضا نظر کارشناسی خود را به دادگاه بدهد (ماده ۱۱)، اما انتظار برای معرفی کودک به اولویت قانونی، تعداد متقاضیان و ترجیحات شما درباره سن و جنسیت کودک بستگی دارد.
چند کودک را می‌توان به سرپرستی گرفت؟
حداکثر دو کودک، مگر اینکه کودکان اعضای یک خانواده (مثلاً خواهر و برادر) باشند (ماده ۷ قانون).
اگر خارج از کشور زندگی کنم، چطور ثبت‌نام کنم؟
ایرانیان مقیم خارج به‌جای ثبت‌نام اینترنتی باید به نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در کشور محل اقامت مراجعه کنند.
فراخوان‌های فضای مجازی برای «نگهداری فوری نوزادان آمنه» معتبر است؟
خیر. سازمان بهزیستی در خرداد ۱۴۰۴ رسماً هرگونه فراخوان واگذاری فوری کودکان شیرخوارگاه‌ها را تکذیب کرد و اعلام کرد واگذاری فقط با طی مراحل قانونی انجام می‌شود.
جمع‌بندی
شیرخوارگاه آمنه یکی از قدیمی‌ترین مراکز بهزیستی تهران است، اما برای گرفتن کودک از آن هیچ راه میان‌بری وجود ندارد: ثبت‌نام در سامانه ملی فرزندخواندگی، بررسی صلاحیت، سرپرستی آزمایشی شش‌ماهه و حکم دادگاه. شرایط عمومی را در شرایط فرزندخواندگی، حالت مجردها را در فرزندخواندگی برای مردان و زنان مجرد و سایر موضوعات را در دانشنامه حقوق خانواده بخوانید.
- قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست، مصوب ۱۳۹۲ (مواد ۵ تا ۱۵، ۲۱ تا ۲۳، ۲۹، ۳۲ و ۳۵)
- سازمان بهزیستی کشور؛ فرایند فرزندخواندگی و شرایط قانونی متقاضیان، ۲۵ آبان ۱۴۰۴
- سازمان بهزیستی کشور؛ تکذیب نیاز فوری به واگذاری فرزندان شیرخوارگاه‌ها، ۳۰ خرداد ۱۴۰۴
- باشگاه خبرنگاران جوان؛ گفتوگو با مدیر شیرخوارگاه آمنه، ۱۵ بهمن ۱۴۰۴
این مقاله اطلاع‌رسانی عمومی است و جای مشاوره درباره پرونده شما را نمی‌گیرد. شرایط و رویه‌های بهزیستی ممکن است تغییر کند؛ پیش از اقدام، اطلاعات را از سامانه ملی فرزندخواندگی بررسی کنید.