میخواهید آپارتمانی را که هنوز ساخته نشده بخرید یا بفروشید؟ پیشخرید میتواند ارزانترین راه خانهدار شدن باشد یا پرهزینهترین اشتباه زندگیتان. در این راهنما پیش فروش ساختمان را از تعریف و مدارک تا تغییرات قانون الزام، قاعده ۱۰٪، خسارت تأخیر و اختلاف متراژ، هم به زبان ساده و هم با جزئیات قانونی، توضیح دادهایم.
آخرین بررسی و بهروزرسانی:
پیش فروش ساختمان یعنی فروش واحدی که هنوز ساخته یا تکمیل نشده است. طبق قانون پیشفروش ساختمان (۱۳۸۹) این قرارداد فقط با سند رسمی در دفتر اسناد رسمی تنظیم میشود و پیشفروش با قرارداد عادی جرم است. پیشفروشنده باید سند مالکیت یا حق احداث بنا، بیمهنامه مسئولیت و پس از قانون الزام، شناسه یکتای واحد داشته باشد. دستکم ۱۰٪ بها همزمان با سند انتقال قطعی پرداخت میشود و تأخیر در تحویل یا انتقال سند، خسارت قانونی دارد.
۱. پیش فروش ساختمان چیست؟
پیش فروش ساختمان یعنی ملکی که هنوز بهصورت زمین است یا ساخت آن تمام نشده و قابل سکونت نیست، فروخته شود. طبق ماده ۱ قانون پیشفروش ساختمان، هر قراردادی با هر عنوان که مالک رسمی زمین در آن متعهد شود واحد ساختمانی مشخصی را بسازد یا تکمیل کند و واحد، با هر نوع کاربری، از ابتدا، در حین ساخت یا پس از اتمام عملیات ساختمانی به مالکیت طرف دیگر درآید، قرارداد پیشفروش است؛ حتی اگر اسمش «مبایعهنامه» یا «قرارداد مشارکت» باشد.
به انتقالدهنده پیشفروشنده و به خریدار پیشخریدار میگویند. از نظر حقوقی، پیشفروش نوعی بیع مال آینده است؛ مالی که وجود آن در آینده عادتاً ممکن است و قانونگذار با تصویب این قانون، صحت آن را پذیرفته و برایش قواعد حمایتی گذاشته است.
به زبان ساده: شما امروز پول یک آپارتمان را مرحلهبهمرحله میدهید و چند سال بعد آپارتمان را تحویل میگیرید. قانون پیشفروش آمده تا در این فاصله، پول شما بیپشتوانه نماند.
۲. طرفین قرارداد پیشفروش؛ چه کسی حق پیشفروش دارد؟
هر کسی که ادعای ساخت دارد، پیشفروشنده نیست. پیشفروشنده فقط یکی از این اشخاص است:
- مالک رسمی زمین که خودش میسازد.
- سازنده یا سرمایهگذار که به موجب سند رسمی، در ازای ساخت بنا روی زمین دیگری، واحدهای مشخصی به او اختصاص یافته است؛ مثل سازنده در قرارداد مشارکت در ساخت رسمی.
- مستأجر زمین (ملکی، دولتی یا موقوفه) که به موجب سند رسمی حق احداث بنا روی زمین مورد اجاره را دارد.
اگر پیشفروشنده با وکالت پیشفروش و انتقال قطعی اقدام میکند، حدود اختیارات وکالتنامه رسمی او باید پیشفروش را صریحاً دربر بگیرد.
۳. مزایا و ریسکهای پیشخرید آپارتمان
| مزایا برای پیشخریدار | ریسکها و راه کنترل آن |
|---|---|
| قیمت معمولاً پایینتر از واحد ساختهشده | تأخیر در تحویل: خسارت قانونی ماده ۶ (بخش ۱۰) |
| پرداخت مرحلهای متناسب با پیشرفت ساخت | توقف پروژه: بیمهنامه مسئولیت، پرداخت منوط به تأیید مهندس ناظر |
| امکان دیدن مراحل ساخت و کیفیت مصالح | فروش یک واحد به چند نفر: سند رسمی و ثبت خلاصه قرارداد در اداره ثبت |
| امکان انتخاب طبقه و واحد پیش از تکمیل | نگرفتن پایانکار یا کم آمدن متراژ: قواعد ماده ۷ و بررسی پایانکار ساختمان |
۴. چرا قرارداد پیشفروش فقط در دفترخانه تنظیم میشود؟
طبق ماده ۳ قانون پیشفروش ساختمان، قرارداد پیشفروش باید با تنظیم سند رسمی در دفتر اسناد رسمی منعقد شود. دفترخانه خلاصه قرارداد را به اداره ثبت محل میفرستد و در سوابق ملک ثبت میشود تا همان واحد به نفر دیگری پیشفروش نشود.
- ماده ۲۳پیشفروش ساختمان بدون تنظیم سند رسمی، به حبس از ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی دو تا چهار برابر وجوه و اموال دریافتی منجر میشود. این جرم با شکایت شاکی خصوصی یا وزارت راه و شهرسازی تعقیب میشود و با گذشت شاکی موقوف میشود.
- ماده ۲۴مشاوران املاک حق تنظیم قرارداد پیشفروش ندارند و باید پس از مذاکرات مقدماتی، طرفین را به دفترخانه معرفی کنند؛ در غیر این صورت بار اول تا یک سال و بار دوم تا دو سال تعلیق و بار سوم ابطال پروانه کسب در انتظارشان است.
باور غلط رایج: «قولنامه پیشفروش در بنگاه هم همان اعتبار را دارد.» خیر. پیشخریدار با قرارداد عادی از حمایتهای قانون پیشفروش، یعنی بیمهنامه، خسارت قانونی تأخیر و ثبت خلاصه قرارداد در سوابق ملک، عملاً محروم میماند و پس از قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳) هم استناد به قراردادهای عادی ملک بسیار محدودتر شده است. پیش از هر امضا، راهنمای نکات خریدار پیش از قولنامه و مبایعهنامه را بخوانید.
۵. قانون الزام چه تغییری در پیش فروش ساختمان داد؟
بسیاری از مقالههای موجود هنوز شرایط سال ۱۳۸۹ را تکرار میکنند. اما ماده ۱۴ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، تنظیم رسمی معاملات واحدهای آینده را به شناسه یکتا منوط کرده و ماده ۱۵ همین قانون چند شرط قانون پیشفروش را کنار گذاشته است:
| موضوع | قانون پیشفروش (۱۳۸۹) | پس از قانون الزام |
|---|---|---|
| شناسه یکتای واحد | وجود نداشت | الزامی؛ بدون آن سند رسمی پیشفروش تنظیم نمیشود |
| ۳۰٪ پیشرفت تعهدات عمومی در مجموعهها | شرط اجازه پیشفروش (تبصره ماده ۴) | حذف شده |
| تأییدیه مهندس ناظر بر اتمام عملیات پی | از مدارک لازم | حذف شده |
| شناسنامه فنی مستقل هر واحد | از مدارک لازم | دیگر شرط عمومی نیست؛ مشخصات واحد باید دقیق در قرارداد بیاید |
| داوری اجباری | مواد ۲۰ و ۲۱ | کنار گذاشته شده |
| مجوز درج آگهی پیشفروش | الزامی | کنار گذاشته شده |
| بیمهنامه مسئولیت پیشفروشنده | الزامی | همچنان الزامی |
جزئیات مدارک جدید و شناسه یکتا را در صفحه مدارک لازم برای تنظیم سند رسمی پیشفروش ساختمان و روند شناسه یکتا پیش از پایانکار را در تقسیمنامه ماده ۱۴ و شناسه یکتا توضیح دادهایم.
۶. مدارک لازم برای تنظیم سند پیشفروش ساختمان
- الزامیسند رسمی مالکیت زمین، یا سند رسمی اجاره با حق احداث بنا، یا قرارداد رسمی مشارکت و سرمایهگذاری که واحد را با حق فروش به پیشفروشنده اختصاص داده است
- الزامیشناسه یکتای واحد مورد پیشفروش
- الزامیبیمهنامه مسئولیت پیشفروشنده در قبال خسارات ناشی از عیب بنا و تجهیزات و عدم رعایت ضوابط قانونی
- الزامیمدارک هویتی طرفین و ثبتنام در سامانه ثنا
- پروانه ساختمان، در صورت صدور
- وکالتنامه رسمی یا مدارک صاحبان امضای شرکت، اگر طرف قرارداد وکیل یا شخص حقوقی است
پاسخ استعلام ثبتی ملک را دفترخانه از طریق سامانه میگیرد. برای تنظیم قرارداد پیشفروش استعلام از اداره امور مالیاتی لازم نیست.
۷. مراحل تنظیم سند رسمی پیشفروش در دفترخانه
-
بررسی مالکیت و ریشه ملک
سند زمین، قرارداد مشارکت و حق فروش سازنده بررسی میشود. پیشخریدار باید ریشه ملک و گردش ثبتی را بداند.
-
اخذ شناسه یکتای واحد
شناسه یکتا بر اساس نقشه مصوب برای واحد آینده صادر میشود و شرط تنظیم سند رسمی است.
-
ارائه بیمهنامه و مدارک به دفترخانه
بیمهنامه مسئولیت، مدارک هویتی و پروانه (در صورت صدور) تحویل و استعلام ثبتی انجام میشود.
-
توافق روی شروط و تنظیم متن
بها، اقساط، زمان تحویل، مشخصات فنی، خسارات و تضمینها طبق ماده ۲ در متن سند درج میشود.
-
امضا و ثبت سند رسمی
طرفین سند را امضا میکنند و حقوق دولتی و حقالتحریر پرداخت میشود.
-
ارسال خلاصه به اداره ثبت
دفترخانه خلاصه قرارداد را برای ثبت در سوابق ملک ارسال میکند تا از معاملات معارض جلوگیری شود.
نمونه متن قرارداد را در قرارداد پیشفروش آپارتمان ببینید و اگر شنیدن را ترجیح میدهید، پادکست نحوه پیشفروش آپارتمان را گوش دهید.
۸. مندرجات الزامی قرارداد پیشفروش ساختمان (ماده ۲)
| بند | چه چیزی باید در قرارداد بیاید |
|---|---|
| طرفین | نام و مشخصات کامل پیشفروشنده و پیشخریدار، حقیقی یا حقوقی |
| ملک | پلاک و مشخصات ثبتی و نشانی |
| واحد | مساحت، تعداد اتاق، طبقه، شماره واحد، پارکینگ و انباری |
| ساختمان | کاربری، مساحت عرصه و زیربنا، تعداد طبقات و واحدها، نما، مصالح، گرمایش و سرمایش، مشاعات |
| بها | مبلغ، تعداد اقساط، نحوه پرداخت و شماره قبوض اقساط |
| زمانها | موعد تحویل واحد و تنظیم سند رسمی انتقال قطعی |
| تضمینها | تعیین تکلیف خسارات، تضمینها، بیمه، تغییر قیمت و تغییر مشخصات |
| تعهدات | تعهدات پیشفروشنده در برابر مرجع صدور پروانه و سایر مراجع |
| احکام قانونی | درج احکام حمایتی قانون، از جمله خسارت تأخیر و قواعد متراژ |
نکته حرفهای: «مصالح درجه یک» یا «امکانات کامل» در قرارداد قابل اثبات نیست. برند و مدل کابینت، آسانسور، سیستم گرمایش و نوع نما را دقیق بنویسید؛ هر اختلاف بعدی روی همین جزئیات قضاوت میشود.
۹. پرداخت اقساط و قاعده ۱۰٪ تا سند قطعی
نحوه پرداخت اقساط با توافق طرفین است، اما طبق ماده ۱۱ قانون پیشفروش، حداقل ۱۰٪ از بها همزمان با تنظیم سند رسمی انتقال قطعی قابل وصول است. این قاعده امری است و توافق خلاف آن اثری ندارد؛ یعنی پیشفروشنده نمیتواند تمام پول را پیش از انتقال سند بگیرد.
اشتباه رایج در برخی مقالات: «۱۰٪ بها باید هنگام امضای قرارداد پرداخت شود.» این برعکس است؛ ۱۰٪ آخر برای روز انتقال سند قطعی نگه داشته میشود تا اهرمی برای پیشخریدار باشد.
اگر عملیات ساختمانی متناسب با قرارداد پیش نرود، پیشخریدار میتواند پرداخت اقساط را به تأیید مهندس ناظر درباره پیشرفت کار منوط کند و مهندس ناظر مکلف است به درخواست هر یک از طرفین، ظرف یک ماه گزارش پیشرفت را ارائه دهد.
۱۰. خسارت تأخیر در تحویل واحد و انتقال سند (ماده ۶)
| تخلف پیشفروشنده | حداقل خسارت قانونی |
|---|---|
| واحد یا بخشهای اختصاصی (پارکینگ، انباری) در موعد قابل بهرهبرداری نباشد | اجرتالمثل بخش تحویلنشده تا زمان تحویل |
| انجام نشدن تعهدات در مشاعات (راهپله، آسانسور و…) | روزانه نیم درصد بهای روز تعهدات انجامنشده، به نسبت سهم پیشخریدار |
| انجام نشدن تعهدات خدمات عمومی (خیابان، فضای سبز، مدرسه و…) | روزانه یک در هزار بهای روز تعهدات انجامنشده، به نسبت سهم پیشخریدار |
| تأخیر در تنظیم سند رسمی انتقال قطعی | روزانه یک در هزار مبلغ قرارداد |
- این مبالغ حداقل است؛ طرفین میتوانند خسارت بیشتری توافق کنند، اما کمتر از آن نه.
- گرفتن خسارت تأخیر، مانع اعمال خیارات و حق فسخ پیشخریدار نیست.
۱۱. اضافه یا کم آمدن متراژ بعد از ساخت (ماده ۷)
ملاک متراژ، صورتمجلس تفکیکی است (درباره آن در راهنمای تفکیک اعیان نوشتهایم). قواعد قانون:
| وضعیت | نتیجه |
|---|---|
| متراژ بیشتر از قرارداد | پیشخریدار مابهالتفاوت را به نرخ قرارداد میپردازد، نه قیمت روز |
| اضافه متراژ بیش از ۵٪ | فقط پیشخریدار حق فسخ دارد؛ پیشفروشنده ندارد |
| کمبود متراژ تا ۵٪ | مابهالتفاوت به نرخ قرارداد به پیشخریدار برمیگردد |
| متراژ کمتر از ۹۵٪ قرارداد | پیشخریدار حق فسخ دارد یا میتواند قیمت روز متراژ کسری را با نظر کارشناس مطالبه کند |
مثال: واحد ۱۰۰ متری به متری ۸۰ میلیون تومان پیشفروش شده و هنگام تحویل ۹۲ متر است و قیمت روز متری ۱۵۰ میلیون تومان. کمبود از ۵٪ بیشتر است؛ پیشخریدار میتواند فسخ کند یا ۸ متر را به قیمت روز، یعنی حدود ۱٫۲ میلیارد تومان، مطالبه کند.
۱۲. ماشینحساب اختلاف متراژ و خسارت تأخیر
برآورد مابهالتفاوت متراژ و خسارت تأخیر در سند قطعی
بر اساس مواد ۶ و ۷ قانون پیشفروش؛ عدد قطعی را قرارداد شما و نظر کارشناس تعیین میکند. مبالغ به تومان.
۱۳. فسخ و انتقال قرارداد پیشفروش
فسخ قرارداد
پیشخریدار علاوه بر موارد کمبود یا اضافه متراژ، طبق خیارات قانونی و شروط قرارداد حق فسخ دارد. اگر قرارداد به دلیل تخلف پیشفروشنده فسخ شود، پیشفروشنده باید پرداختیهای پیشخریدار را به قیمت روز و با نظر کارشناس، همراه با سایر خسارات قانونی بازگرداند؛ نه فقط اصل پول را. اگر پیشخریدار اقساط را نپردازد، پیشفروشنده باید ابتدا از طریق اظهارنامه رسمی اخطار کند و سپس طبق قانون و قرارداد اقدام کند.
انتقال قرارداد به شخص دیگر
پیشخریدار میتواند حقوق خود را پیش از تحویل به دیگری واگذار کند، اما این واگذاری هم باید با سند رسمی در دفترخانه انجام و در سوابق قرارداد اولیه ثبت شود. خرید «قرارداد دستدوم» با یک برگه عادی، همان ریسک قرارداد عادی را دارد.
۱۴. هزینه تنظیم سند پیشفروش ساختمان
هزینه شامل حقوق دولتی (حقالثبت و مالیات بر ارزش افزوده) و حقالتحریر دفترخانه طبق تعرفه مصوب است. حقالثبت بر مبنای ارزش معاملاتی ملک محاسبه میشود که سازمان امور مالیاتی تعیین میکند و از طریق سامانه به دفترخانه اعلام میشود و معمولاً بسیار کمتر از قیمت بازار است. برای برآورد، از سامانه محاسبه هزینه سند پیشفروش ساختمان استفاده کنید.
۱۵. چکلیست پیشخریدار پیش از امضای قرارداد
- پیشفروشنده مالک رسمی است یا سند رسمی مشارکت یا حق احداث دارد؟ قرارداد عادی مشارکت کافی نیست.
- واحد شناسه یکتا دارد و شماره آن در قرارداد آمده است؟
- بیمهنامه مسئولیت معتبر است و مدت آن با زمان ساخت میخواند؟
- جدول اقساط به پیشرفت فیزیکی گره خورده و دستکم ۱۰٪ برای سند قطعی مانده است؟
- موعد تحویل و موعد انتقال سند با تاریخ دقیق نوشته شده، نه «حدود دو سال»؟
- مشخصات فنی، برند تجهیزات، پارکینگ و انباری با شماره و متراژ مشخص شده است؟
نکات طرف مقابل را هم در احتیاطهای فروشنده پیش از قولنامه ببینید.
۱۶. پرسشهای متداول درباره پیش فروش ساختمان
پیش فروش ساختمان یعنی چه؟
فروش واحدی که هنوز ساخته یا تکمیل نشده است؛ پیشفروشنده متعهد میشود واحد مشخصی را بسازد و به پیشخریدار منتقل کند. این قرارداد تابع قانون پیشفروش ساختمان مصوب ۱۳۸۹ است.
آیا قرارداد پیشفروش در بنگاه املاک معتبر است؟
قرارداد پیشفروش باید با سند رسمی در دفتر اسناد رسمی تنظیم شود. پیشفروش بدون سند رسمی طبق ماده ۲۳ جرم است و مشاوران املاک طبق ماده ۲۴ حق تنظیم آن را ندارند. پیشخریدار با قرارداد عادی از حمایتهای قانون محروم میماند.
قانون الزام چه تغییری در پیشفروش ایجاد کرد؟
تنظیم سند رسمی پیشفروش به شناسه یکتای واحد منوط شد و شرطهایی مانند ۳۰٪ پیشرفت تعهدات عمومی، تأییدیه اتمام عملیات پی، شناسنامه فنی مستقل، داوری اجباری و مجوز آگهی کنار گذاشته شد. بیمهنامه مسئولیت همچنان لازم است.
چند درصد بها باید تا سند قطعی باقی بماند؟
طبق ماده ۱۱ قانون پیشفروش، حداقل ۱۰٪ از بها همزمان با تنظیم سند رسمی انتقال قطعی قابل وصول است و توافق خلاف آن اثری ندارد.
اگر سازنده واحد را دیر تحویل دهد چه خسارتی میگیرم؟
برای واحد و بخشهای اختصاصی، اجرتالمثل تا زمان تحویل؛ برای مشاعات روزانه نیم درصد و برای خدمات عمومی روزانه یک در هزار بهای روز تعهدات انجامنشده به نسبت سهم شما؛ و برای تأخیر در سند قطعی روزانه یک در هزار مبلغ قرارداد. این ارقام حداقل است.
اگر متراژ واحد کمتر از قرارداد باشد چه میشود؟
کمبود تا ۵٪ به نرخ قرارداد برگردانده میشود. اگر متراژ کمتر از ۹۵٪ قرارداد باشد، پیشخریدار میتواند فسخ کند یا قیمت روز متراژ کسری را با نظر کارشناس مطالبه کند.
آیا پیشخریدار میتواند واحد را پیش از تحویل به دیگری بفروشد؟
بله، اما واگذاری حقوق پیشخریدار هم باید با سند رسمی در دفترخانه انجام شود تا خریدار جدید از حمایتهای قانون برخوردار باشد.
هزینه تنظیم سند پیشفروش چقدر است؟
شامل حقوق دولتی بر مبنای ارزش معاملاتی ملک و حقالتحریر طبق تعرفه مصوب است. ارزش معاملاتی را سازمان امور مالیاتی تعیین میکند و از طریق سامانه به دفترخانه اعلام میشود.
۱۷. تنظیم سند پیشفروش در دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران
پیش از مراجعه، سند زمین، قرارداد مشارکت، بیمهنامه و شناسه یکتای واحد را از طریق سامانه ارسال مدارک دفترخانه بفرستید تا کمبودها پیش از روز امضا مشخص شود.
دفتر اسناد رسمی ۶۶۲ تهران
مدارک پیشفروش را آنلاین بفرستید تا پیش از مراجعه، وضعیت پرونده بررسی شود.
ارسال مدارک و رزرو نوبتواتساپبله
مطالب مرتبط
مستندات قانونی
- قانون پیشفروش ساختمان (۱۳۸۹)؛ مواد ۱، ۲، ۳، ۶، ۷، ۱۱، ۲۳ و ۲۴
- آییننامه اجرایی قانون پیشفروش ساختمان
- قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول (۱۴۰۳)؛ مواد ۱۴ و ۱۵